مقدمه
بسم اللّه الرحمن الرحیم
بر کسانی که اندک آشنایی با علم اصول فقه و تأثیر فراوان آن در فقه و سایر علوم دارند، پوشیده نیست که یکی از اساسی ترین و مفیدترین بحث ها، مباحث مربوط به حکم، تعریف و بیان حقیقت و اقسام آن است. در تقسیم بندی هایی که برای حکم وجود دارد، معروف ترین آن ها تقسیم آن به حکم واقعی و ظاهری است.
تتبّع در تاریخ علم اصول نشان می دهد که این تقسیم در دوره های اولیۀ این علم مطرح نبوده و در دوره های اخیر تجلی نموده است. مع الأسف تاکنون تحقیق و پژوهش نسبت به این بحث در علم اصول به صورت مستقل و خاصی نبوده است، بلکه به مناسبت بحث های مختلف در امارات و اصول عملیه از آن سخن به میان آورده می شود.
این که در شریعت آیا شارع مقدس در هر واقعه ای دو حکم دارد؛ یکی واقعی و دیگری ظاهری، بحث های علمی متعددی را از قبیل کیفیت جمع بین حکم واقعی و ظاهری و نیز این که مجعول در احکام ظاهری - اعم از امارات و اصول عملیه - چیست؟ به دنبال داشته است، علاوه ثمرات مختلف دیگری نیز در موارد مختلف به همراه دارد.
