پیشگفتار
اشاره
آنها که به اوضاع سیاسی، اجتماعی و مذهبی اسلام در قرن چهارم و پنجم هجری آشنایی داشته باشند، به خوبی می دانند که یکی از مراکز علمی بزرگ این عصر، در حوزه اسلامی بغداد بوده است که دانشمندان نامی از قبیل: صاحب بن عباد، ابن شاهین واعظ، دارقطنی، شیخ مفید، سید مرتضی و نظایر اینها و فرقه های کلامی نیز در این ناحیه به بحث و فحص سرگرم بوده اند که در میان آنها شیخ الطائفه ابوجعفر محمدبن حسن طوسی همچون ستاره ای تابناک می درخشد. او از حامیان بزرگ شیعه و از برجستگان متکلمان امامیه و از فحول مفسران اسلامی به شمار می رود. او را می توان نخستین کسی دانست که در تفسیر قرآن، علوم مربوطه را گرد آورد و تدوین نمود.(1)
از مقایسه کار او با معاصرانش به خوبی می توان دریافت که در آن روزگاری که بیشتر مردم در زیر قدرت تعلیمات اشعری از قانون تقلید پیروی می کردند، او با شهامت و استقلال فوق العاده ای، به عقل و خرد اعتماد کرده و حریت فکر و استقلال نظر را از دست نداد.
منتهی نه همچون معتزلیان افراطی که می کوشیدند همه احکام و دستوراتعه
1- تأسیس الشیعه
