پيشگفتار
كتابي كه پيش روي شماست مجموعه درسهاي شهيد آيتالله دكتر بهشتي است كه در تابستان سال 1359 با عنوان »شناخت« در كلاسهاي واحد دانشجويي حزب جمهوري اسلامي تدريس گرديده است. درباره انتشار اين درسها لازم است به نكاتي چند اشاره شود:
نخست آنكه چالشي كه در آن سالها توسط انديشههاي ماركسيستي در اذهان مبارزان و فعالان پديد آمده بود و اين شاخه تفكر غربي را به عنوان تنها ايدئولوژي علمي معرفي ميكرد، دكتر بهشتي را بر آن داشت كه اولاً موضع تفكر اسلامي را در قبال آن روشن و منقح سازند و ثانياً، اعضاي حزب جمهوري را به سلاح منطق و معرفت در برابر گروههاي سياسي كه بر ايدئولوژي ماركسيستي يا شبه ماركسيستي تكيه زده بودند مجهز كنند تا توانايي برخوردي منطقي و مستدل داشته باشند. با توجه به كثرت نوشتارها و گفتارهاي موجود در آن زمان درباره مسأله شناخت و شبهات فراواني كه پيامد نشر آنها بود، چنانچه در فصلهاي كتاب حاضر نيز مشهود است، دكتر بهشتي تلاش بر اين دارد كه به زباني ساده و قابل فهم براي افرادي كه احياناً داراي سابقه مطالعات فلسفي نيستند به طور فشرده و منظم به مبحث مذكور بپردازند.
امّا انگيزه ارائه اين مباحث صرفاً به برخوردي انساني در قبال وضعيتي كه پديد آورنده عمده آن رواج انديشههاي ماديگرايانه و به ويژه ماركسيستي در دهه چهل و پنجاه بود محدود نميشود. دكتر بهشتي با عنوان اين مباحث درصدد شرح ايدئولوژي انقلاب و حركت اسلامي در ايران نيز هست.
رهيافت برگزيده در اين كتاب شيوه بحث فلسفي به دور از پيچيدگيهايي است كه تنها اهل فن به آن آگاهي دارند. موضوع بحثهاي مطرح شده معطوف به يكي از گونههاي ارتباط انسان با محيط زندگياش، يعني رابطه آگاهي و شناخت است. اين رابطه آگاهانه ميان انسان و خويشتن او نيز برقرار است كه آن را خودآگاهي ميناميم. اهميت طرح مبحث شناخت، حتي در زمانه ما كه ديگر نام و نشاني از انديشههاي مادي و ماركسيستي در جامعه ما نمانده، با توجه به انسانشناسي دكتر بهشتي روشنتر ميشود. از ديدگاه ايشان، وجه تمايز انسان از ديگر موجودات، آزادي اوست و اين آزادي در انتخابگري وي تبلور مييابد. از همين رو، شناخت و آگاهي انسان مقدمهاي لازم براي انتخاب آگاهانهاش ميباشد و بحث درباره شناخت كه اساساً موضوعي است مربوط به حوزه معرفتشناسي، ضرورتي انكارناپذير مييابد.
سخن آخر اينكه با وجود پرهيز دكتر بهشتي از كاربرد زبان پيچيده فلسفي، طي مجموعه مباحث حاضر اشاراتي گذرا به نكاتي مهم وجود داشت كه ويراستار كتاب، جناب آقاي مرودشتي را بر آن داشت كه به درخواست بنياد نشر آثار و انديشههاي شهيد آيتالله دكتر بهشتي توضيحات ضروري را به مناسبت در پانوشتها بياورند. در تنظيم اين پانوشتها، چنانچه تاكنون نيز در نشر آثار مرحوم بهشتي پايبند بودهايم، به حداقل لازم اكتفا شده است.
در پايان لازم ميدانيم از تلاش آميخته با تعهد ويراستار محترم در اين راه سپاسگزاري كنيم. بنياد نشر آثار و انديشههاي شهيد آيت الله دكتر بهشتي
جلسه اوّل
اشاره
