کتابخانه عمومی بالقرآن

فهرست

• أما المقدمه
• اشاره
• الأول [تعریف علم الأصول و موضوعه]
• الأمر الثانی [تعریف الوضع و أقسامه]
• الثالث [کیفیه استعمال المجازی]
• الرابع لا شبهه فی صحه إطلاق اللفظ و إراده نوعه
• الخامس [وضع الألفاظ للمعانی الواقعیه لا بما هی مراده]
• السادس [وضع المرکبات]
• السابع [علائم الحقیقه و المجاز]
• الثامن [أحوال اللفظ و تعارضها]
• التاسع [الحقیقه الشرعیه]
• العاشر [الصحیح و الأعم]
• اشاره
• و قبل الخوض فی ذکر أدله القولین یذکر أمور
• منها أنه لا شبهه فی تأتی الخلاف علی القول بثبوت الحقیقه الشرعیه
• و منها أن الظاهر (أن الصحه عند الکل بمعنی واحد
• و منها أنه لا بد علی کلا القولین من قدر جامع
• و منها أن الظاهر أن یکون الوضع و الموضوع له فی ألفاظ العبادات عامین
• و منها أن ثمره النزاع إجمال الخطاب علی القول الصحیحی
• فقد استدل للصحیحی بوجوه
• أحدها التبادر
• ثانیها صحه السلب عن الفاسد
• ثالثها الأخبار
• رابعها
• و قد استدل للأعمی أیضا بوجوه
• اشاره
• و منها عدم صحه السلب عن الفاسد
• و منها صحه التقسیم إلی الصحیح و السقیم
• و منها استعمال الصلاه و غیرها فی غیر واحد من الأخبار فی الفاسده
• و منها أنه لا شبهه فی صحه تعلق النذر و شبهه بترک الصلاه فی مکان تکره فیه
• بقی أمور
• الأول [أسامی المعاملات موضوعه للصحیح أو الأعم]
• الثانی أن کون ألفاظ المعاملات أسامی للصحیحه لا یوجب إجمالها
• الثالث [أقسام دخل شی ء فی المأمور به]
• الحادی عشر [الاشتراک اللفظی]
• اشاره
• الثانی عشر [استعمال اللفظ فی أکثر من معنی]
• اشاره
• وهم و دفع
• الثالث عشر [المشتق]
• اشاره
• ینبغی تقدیم أمور
• اشاره
• إزاحه شبهه [عدم دلاله الفعل علی الزمان]
• حجه القول بعدم الاشتراط وجوه
• بقی أمور.
• اشاره
• إرشاد [معنی البساطه مفهوما]
• المقصد الأول الأوامر
• اشاره
• الأول فیما یتعلق بماده الأمر
• اشاره
• [الجهه] الأولی أنه (قد ذکر للفظ الأمر معان متعدده
• الجهه الثانیه الظاهر اعتبار العلو فی معنی الأمر
• الجهه الثالثه لا یبعد کون لفظ الأمر حقیقه فی الوجوب
• الجهه الرابعه [الطلب و الإراده]
• اشاره
• دفع وهم
• إشکال و دفع
• وهم و دفع
• الفصل الثانی فیما یتعلق بصیغه الأمر
• اشاره
• [المبحث] الأول أنه ربما یذکر للصیغه معان
• اشاره
• إیقاظ [سائر الصیغ الإنشائیه کصیغه الأمر]
• المبحث الثانی فی أن الصیغه حقیقه فی الوجوب
• المبحث الثالث هل الجمل الخبریه التی تستعمل فی مقام الطلب
• المبحث الرابع [فی ظهور صیغه الأمر فی الوجوب و عدمه]
• المبحث الخامس [التعبدی و التوصلی]
• اشاره
• لا بد فی تحقیق ذلک من تمهید مقدمات
• اشاره
• [توهم إمکان دخل القربه فی العباده و دفعه]
• [لزوم الاحتیاط لأجل الغرض]
• المبحث السادس قضیه إطلاق الصیغه
• المبحث السابع [وقوع الأمر عقیب الحظر]
• المبحث الثامن [المره و لا التکرار]
• اشاره
• تنبیه [فی ما یحصل به الامتثال]
• المبحث التاسع [الفور و التراخی]
• اشاره
• تتمه [ثمره دلاله الصیغه علی الفور]
• الفصل الثالث [فی الإجزاء]
• اشاره
• و قبل الخوض فی تفصیل المقام و بیان النقض و الإبرام ینبغی تقدیم أمور
• أحدها [المراد بالوجه فی العنوان]
• ثانیها [معنی الاقتضاء]
• ثالثها [معنی الإجزاء]
• رابعها الفرق بین هذه المسأله و مسأله المره و التکرار
• رابعها الفرقبین هذه المسأله و مسأله المره و التکرار
• [الموضع] الأول [إجزاء الإتیان بالمأمور به مطلقا عن أمره دون غیره]
• الموضع الثانی
• اشاره
• المقام الأول [إجزاء الإتیان بالمأمور به بالأمر الاضطراری عن الأمر الواقعی]
• المقام الثانی فی إجزاء الإتیان بالمأمور به بالأمر الظاهری
• تذنیبان
• الأول [الإجزاء فی القطع بالأمر خطأ]
• الثانی [الفرق بین التصویب و الإجزاء]
• فصل فی مقدمه الواجب
• و قبل الخوض فی المقصود ینبغی رسم أمور
• الأول [المسأله فقهیه أم أصولیه أم عقلیه]
• الأمر الثانی [فی تقسیمات المقدمه]
• اشاره
• [تحقیق الشرط المتأخر]
• الأمر الثالث فی تقسیمات الواجب
• اشاره
• [رجوع القیود إلی الهیئه]
• اشاره
• [کلام الشیخ فی رجوع الشرط إلی الماده]
• [إشکال المصنف علی الشیخ قدس سرهما]
• [فائده إنشاء الوجوب المشروط]
• [وجوب المعرفه و التعلم]
• تذنیب [کیفیه إطلاق الواجب المنجز]
• اشاره
• [الإشکال علی الواجب المعلق و دفعه]
• تنبیه [وجوه دفع الإشکال فی فعلیه وجوب المقدمه قبل ذیها]
• تتمه [تردد القید بین رجوعه إلی الماده أو الهیئه]
• اشاره
• تذنیبان
• الأول لا ریب فی استحقاق الثواب علی امتثال الأمر النفسی
• اشاره
• إشکال و دفع
• أما الأول [و هو الإشکال]
• و أما الثانی [و هو الدفع]
• و قد تفصی عن الإشکال بوجهین آخرین.
• اشاره
• أحدهما
• ثانیهما
• الثانی [اعتبار قصد التوصل فی الطهارات و عدمه]
• الأمر الرابع [تبعیه المقدمه لذیها فی الإطلاق و الاشتراک]
• اشاره
• [الرد علی القول بالمقدمه الموصله]
• [استدلال صاحب الفصول علی وجوب المقدمه الموصله]
• [المناقشه فی أدله صاحب الفصول]
• [ثمره القول بالمقدمه الموصله]
• اشاره
• [حکم الشک فی الأصاله و التبعیه]
• اشاره
• [حکم أخذ الأجره علی الواجبات]
• [المناقشه فی ثمره أخری للمسأله]
• اشاره
• [التفصیل فی وجوب المقدمه بین السبب و غیره]
• [التفصیل فی وجوب المقدمه بین الشرط الشرعی و غیره]
• فصل [فی مسأله الضد]
• فصل لا یجوز أمر الآمر مع علمه بانتفاء شرطه
• فصل الحق أن الأوامر و النواهی تکون متعلقه بالطبائع دون الأفراد
• فصل إذا نسخ الوجوب
• فصل [الوجوب التخییری]
• فصل فی الوجوب الکفائی
• فصل [الواجب المؤقت]
• فصل [الأمر بالأمر]
• فصل [الأمر بعد الأمر]
• المقصد الثانی النواهی
• اشاره
• فصل [فی ماده النهی و صیغته]
• اشاره
• [عدم دلاله النهی علی التکرار]
• فصل اختلفوا فی جواز اجتماع الأمر و النهی فی واحد و امتناعه
• اشاره
• و قبل الخوض فی المقصود یقدم أمور
• الأول [بیان المراد بالواحد الذی تعلق به الأمر و النهی]
• الثانی الفرق بین هذه المسأله و مسأله النهی فی العباده
• الثالث [فی کون مسأله الاجتماع أصولیه]
• الرابع [فی کون المسأله عقلیه لا لفظیه]
• الخامس [شمول النزاع فی مسأله الاجتماع لأنواع الإیجاب و التحریم]
• السادس [اعتبار المندوحه و عدمه فی محل النزاع]
• السابع [ابتناء النزاع علی تعلق الأحکام بالطبائع لا الأفراد]
• الثامن [اعتبار وجود المناطین فی المجمع]
• التاسع [فی ما یستکشف به المناط]
• العاشر [ثمره بحث الاجتماع و أحکامها]
• العاشر [ثمره بحث الاجتماع و أحکامها]
• [دلیل الامتناع و تمهید مقدمات]
• اشاره
• إحداها [تضاد الأحکام الخمسه]
• ثانیتها [تعلق الحکم الشرعی بالموجود خارجا]
• ثالثتها [عدم إیجاب تعدد الوجه لتعدد المعنون]
• رابعتها [المتحد وجودا متحد ماهیه]
• [مختار المصنف]
• [بعض أدله المجوزین و المناقشه فیها]
• اشاره
• [أقسام العبادات المکروهه]
• [دلیل ثالث للمجوزین و جوابه]
• و ینبغی التنبیه علی أمور.
• الأول [مناط الاضطرار الرافع للحرمه]
• الأمر الثانی [صغرویه الدلیلین لکبری التعارض أو التزاحم]
• منها أنه أقوی دلاله
• و منها أن دفع المفسده أولی من جلب المنفعه
• و منها الاستقراء
• الأمر الثالث الظاهر لحوق تعدد الإضافات بتعدد العنوانات
• فصل فی أن النهی عن الشی ء هل یقتضی فساده أم لا
• و لیقدم أمور
• الأول [الفرق بین هذه المسأله و مبحث الاجتماع]
• الثانی أنه لا یخفی أن عد هذه المسأله من مباحث الألفاظ
• الثالث [شمول ملاک البحث للنهی التنزیهی و التبعی]
• الرابع [تعیین المراد من العباده فی المسأله]
• الخامس [تحریر محل النزاع]
• السادس [تفسیر وصفی الصحه و الفساد]
• السابع [تحقیق حال الأصل فی المسأله]
• الثامن [أقسام متعلق النهی]
• [المقام] الأول فی العبادات
• المقام الثانی فی المعاملات
• اشاره
• [الاستدلال علی اقتضاء الحرمه للفساد بالأخبار]
• تذنیب [هل یدل النهی علی صحه متعلقه]
• تفسیر سوره اسرا
• اشاره
• [سوره الإسراء (17): آیه 1] ..... ص : 3
• اشاره
• ترجمه آیه ..... ص : 3
• بیان آیه ..... ص : 3
• اشاره
• [نقل برخی اقوال در باره مدنی بودن بعضی از آیات سوره اسراء و اشاره به مفاد کلی این سوره مبارکه ] ..... ص : 4
• [معنای آیه شریفه:" سُبْحانَ الَّذِی أَسْری بِعَبْدِهِ ..."] ..... ص : 6
• بحث روایتی [روایتی مفصل در شرح واقعه" اسراء" و" معراج" و آنچه پیامبر (صلی اللَّه علیه و آله) در شب معراج دید و شنید] ..... ص : 7
• اشاره
• [روایات دیگری در شرح اسراء و معراج ] ..... ص : 19
• [رد روایاتی که بنا بر آنها معراج جسمانی نبوده و در عالم رؤیا صورت گرفته است ] ..... ص : 29
• [خلاصه آنچه که از روایات اسراء و معراج استفاده می شود در مجمع البیان طبرسی ] ..... ص : 33
• [اقوال مختلف در باره زمان و مکان معراج و اینکه جسمانی بوده یا روحانی ] ..... ص : 38
• بحثی دیگر [(تقسیم جزئیات مربوط به معراج به چهار قسم، از نظر معنی و سند)] ..... ص : 41
• [سوره الإسراء (17): آیات 2 تا 8] ..... ص : 44
• اشاره
• ترجمه آیات: ..... ص : 44
• بیان آیات ..... ص : 45
• اشاره
• [اشاره به مورد استعمال کلمه" کتاب" در قرآن مجید و وجه اینکه وکیل گرفتن غیر خدا شرک است ] ..... ص : 46
• [وجه منصوب بودن کلمه" ذریه" در جمله:" ذُرِّیَّهَ مَنْ حَمَلْنا مَعَ نُوحٍ ..." و معنایی که از آن استفاده می شود] ..... ص : 48
• [معانی مختلف واژه" قضاء" و معنای آیه:" وَ قَضَیْنا إِلی بَنِی إِسْرائِیلَ فِی الْکِتابِ لَتُفْسِدُنَّ فِی الْأَرْضِ ..."] ..... ص : 49
• [توضیح معنای آیه شریفه:" فَإِذا جاءَ وَعْدُ أُولاهُما ..." و اشاره به ضعف وجوه دیگری که در این باره گفته شده است ] ..... ص : 51
• [آثار نیک و بد اعمال به عامل بر می گردد (إِنْ أَحْسَنْتُمْ أَحْسَنْتُمْ لِأَنْفُسِکُمْ وَ إِنْ أَسَأْتُمْ فَلَها)] ..... ص : 53
• بحث روایتی ..... ص : 56
• اشاره
• [مقصود از دو بار سرکوب شدن و هلاکت بنی اسرائیل بر اثر دو بار فساد انگیزی آنان بر روی زمین ] ..... ص : 58
• [سوره الإسراء (17): آیات 9 تا 22] ..... ص : 60
• اشاره
• ترجمه آیات ..... ص : 61
• بیان آیات ..... ص : 62
• اشاره
• [توضیح در مورد اینکه قرآن بدانچه" اقوم" است هدایت می کند و اینکه اسلام دین" قیم" است ] ..... ص : 62
• [خداوند برای مؤمنان صالح العمل بر خود حق قرار داده است (أَنَّ لَهُمْ أَجْراً کَبِیراً)] ..... ص : 64
• [بیان اینکه انسان عجول بوده و آن سان که در طلب خیرات است در پی شر نیز می باشد (وَ یَدْعُ الْإِنْسانُ بِالشَّرِّ دُعاءَهُ بِالْخَیْرِ)] ..... ص : 66
• [مراد از آیت بودن شب و روز و محو آیت لیل و مبصره بودن آیات نهار] ..... ص : 69
• [وجود قدرت و آزادی، دلیل و مجوز ارتکاب هر عملی نیست ] ..... ص : 71
• [معنای" طائر" و مراد از جمله:" وَ کُلَّ إِنسانٍ أَلْزَمْناهُ طائِرَهُ فِی عُنُقِهِ"] ..... ص : 72
• [عاقبت و سرنوشت انسان با اعمال ارادی و اختیاری او لزوم و حتمیت پیدا می کند] ..... ص : 74
• [مقصود از کتابی که در قیامت برای افراد انسان بیرون آورده می شود (وَ نُخْرِجُ لَهُ یَوْمَ الْقِیامَهِ کِتاباً یَلْقاهُ مَنْشُوراً) حقایق اعمال هر کس است که به او نمایانده می شود] ..... ص : 75
• [هدایت هر کس به سود خود و ضلالتش علیه خود است (وَ لا تَزِرُ وازِرَهٌ وِزْرَ أُخْری )] ..... ص : 77
• [توضیح اینکه فرمود:" وَ ما کُنَّا مُعَذِّبِینَ حَتَّی نَبْعَثَ رَسُولًا"] ..... ص : 78
• [مقصود از اراده هلاک قریه در جمله:" وَ إِذا أَرَدْنا أَنْ نُهْلِکَ قَرْیَهً"] ..... ص : 81
• [وجوه مختلفی که در توضیح و توجیه جمله:" أَمَرْنا مُتْرَفِیها فَفَسَقُوا فِیها ..." ..... ص : 82
• [مراد از عاجله در ایه" مَنْ کانَ یُرِیدُ الْعاجِلَهَ"] ..... ص : 86
• [اعمال آدمی اسباب اخروی هستند و بر خلاف اسباب دنیوی تخلف ناپذیرند] ..... ص : 90
• [بیان اینکه دنیا طلبان در اعمال دنیوی، و عقبی طلبان در اعمال اخروی مستمد از عطای خداوندند] ..... ص : 91
• [توضیح اینکه درجات اخروی بزرگتر از درجات دنیوی است ] ..... ص : 94
• بحث روایتی [(روایاتی در ذیل برخی آیات گذشته)] ..... ص : 96
• گفتاری در چند فصل پیرامون قضاء ..... ص : 97
• بحث فلسفی [(در بیان اینکه فیض خداوند مطلق و نامحدود است و منشا اختلاف انواع و افراد اختلاف قابلیت ها است)] ..... ص : 103
• [سوره الإسراء (17): آیات 23 تا 39] ..... ص : 105
• اشاره
• ترجمه آیات ..... ص : 106
• بیان آیات [قضاء تشریعی خداوند به نپرستیدن جز او] ..... ص : 107
• اشاره
• [نیکی کردن به والدین، از مهمترین واجبات بعد از توحید] ..... ص : 109
• [اشاره به وجه اینکه فرمود: اسرافکاران برادران شیاطین هستند] ..... ص : 112
• [نهی از افراط و تفریط در انفاق ] ..... ص : 114
• [نهی از فرزند کشی (چه دختر و چه پسر) از بیم فقر و گرسنگی که در عرب رسم بوده ] ..... ص : 116
• [نهی شدید از زنا کاری ] ..... ص : 117
• گفتاری پیرامون حرمت زنا [بحث قرآنی و اجتماعی پیرامون حرمت زنا] ..... ص : 118
• [بیان آیه ] ..... ص : 123
• [معنای جمله:" فَلا یُسْرِفْ فِی الْقَتْلِ إِنَّهُ کانَ مَنْصُوراً"] ..... ص : 123
• [نهی از تصرف در مال یتیم و امر به وفاء به عهد] ..... ص : 124
• [امر به مراعات عدالت و وفا در کیل و وزن و بیان" خیر" و" أَحْسَنُ تَأْوِیلًا" بودن آن ] ..... ص : 125
• [نهی از متابعت از غیر علم (لا تَقْفُ ما لَیْسَ لَکَ بِهِ عِلْمٌ) و اشاره به حکم فطرت به لزوم پیروی از علم یا پیروی از ظن به استناد حجت علمی و عقلی ] ..... ص : 126
• [تعلیل نهی از پیروی از غیر علم به:" إِنَّ السَّمْعَ وَ الْبَصَرَ وَ الْفُؤادَ کُلُّ أُولئِکَ کانَ عَنْهُ مَسْؤُلًا"] ..... ص : 130
• [نهی از تکبر و گردن فرازی کردن ] ..... ص : 132
• بحث روایتی ..... ص : 133
• اشاره
• [روایاتی در ذیل جمله:" وَ بِالْوالِدَیْنِ إِحْساناً" در باره نیکی کردن به پدر و مادر] ..... ص : 134
• [چند روایت در معنای" اوابین"] ..... ص : 135
• [روایاتی در باره اجتناب از افراط و تفریط در انفاق در ذیل آیه:" وَ لا تَجْعَلْ یَدَکَ مَغْلُولَهً إِلی عُنُقِکَ ..."] ..... ص : 136
• [چند روایت در ذیل آیه:" وَ مَنْ قُتِلَ مَظْلُوماً فَقَدْ جَعَلْنا لِوَلِیِّهِ سُلْطاناً ..."] ..... ص : 138
• [روایاتی در باره پیروی نکردن از غیر علم و تقسیم شدن ایمان، بر اعضاء و جوارح (إِنَّ السَّمْعَ وَ الْبَصَرَ ...)] ..... ص : 139
• [سوره الإسراء (17): آیات 40 تا 55] ..... ص : 141
• اشاره
• ترجمه آیات ..... ص : 142
• بیان آیات ..... ص : 143
• اشاره
• [تصریف آیات (تنوع بیان و احتجاج) به منظور متذکر شدن شنوندگان ] ..... ص : 144
• [با اینکه ثمره تصریف آیات ازدیاد نفرت کفار بوده، حکمت نزول آیات چه بوده است؟] ..... ص : 145
• [تقریر استدلال برای نفی شریک به اینکه اگر با خدا آلهه ای می بود راهی به سوی خدای ذی العرش جستجو می کردند (إِذاً لَابْتَغَوْا إِلی ذِی الْعَرْشِ سَبِیلًا)] ..... ص : 146
• تسبیح سنگ و چوب به چه معنا است؟ ..... ص : 149
• [وجود سرا پا فقر و نیاز موجودات، وجود رب واحد را اعلام می کند] ..... ص : 150
• [هر موجودی از موجودات دارای مرتبه ای از علم است و تسبیح موجودات تسبیح حقیقی است ] ..... ص : 151
• [وجود موجودات هم حمد خدا و هم تسبیح او است ] ..... ص : 153
• [وجوه مختلفی که در معنای" حِجاباً مَسْتُوراً" در آیه:" وَ إِذا قَرَأْتَ الْقُرْآنَ جَعَلْنا بَیْنَکَ وَ بَیْنَ الَّذِینَ لا یُؤْمِنُونَ ..." گفته شده است ] ..... ص : 156
• [مشرکین دلیلی بر انکار معاد نداشته، فقط آن را استبعاد می کنند و خداوند با اشاره به قدرت مطلقه خود به آنان پاسخ می دهد] ..... ص : 159
• [امر به خوش زبانی و اجتناب از درشتگویی ] ..... ص : 161
• [سعادت و شقاوت هر کس بسته به مشیت الهی است که بر اساس عمل تعیین می شود] ..... ص : 163
• بحث روایتی ..... ص : 165
• اشاره
• [روایاتی در باره تسبیح موجودات و سفارش مدارا با حیوانات ] ..... ص : 165
• [توضیحی در مورد تسبیح محسوس برخی موجودات که در پاره ای روایات نقل شده است ] ..... ص : 169
• [چند روایت در باره" بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ" در ذیل آیه:" وَ إِذا ذَکَرْتَ رَبَّکَ ..."] ..... ص : 170
• [سوره الإسراء (17): آیات 56 تا 65] ..... ص : 173
• اشاره
• ترجمه آیات ..... ص : 173
• بیان آیات ..... ص : 174
• اشاره
• [استدلال بر نفی الوهیت خدایان مشرکین به اینکه لازمه ربوبیت، داشتن قدرت بر رساندن سود و دفع ضرر است ] ..... ص : 175
• [چند وجه دیگر در بیان مراد از مالک نفع و ضرر نبودن بتها] ..... ص : 176
• [دعا و در خواست حقیقی از خدای سبحان مستجاب است، بر خلاف دعای مشرکین و طلب از بتها که قادر بر اجابت نیستند] ..... ص : 178
• [توضیح اینکه آلهه دروغین، خود در جستجوی وسیله به سوی پروردگارشان هستند] ..... ص : 179
• [وجوه دیگری که در معنای جمله:" یَبْتَغُونَ إِلی رَبِّهِمُ الْوَسِیلَهَ أَیُّهُمْ أَقْرَبُ" گفته اند] ..... ص : 180
• [سنت الهی در اقوام گذشته: دعوت به حق، به سعادت رساندن مؤمنان و هلاکت یا عذاب شدید منکران و طاغیان ] ..... ص : 182
• [مراد از" کتاب" در جمله:" کانَ ذلِکَ فِی الْکِتابِ مَسْطُوراً" و بحثی که برخی مفسرین با قول به اینکه مراد از کتاب" لوح محفوظ" است در ذیل آن عنوان کرده اند] ..... ص : 183
• [از آنجا که خواست خدا بر این است که امت اسلام را پیش از مهلت منقرض نسازد، پیشنهاد کفار راجع به آوردن آیات را اجابت نکرد] ..... ص : 185
• [دو وجه دیگر در معنای آیه:" وَ ما مَنَعَنا أَنْ نُرْسِلَ بِالْآیاتِ إِلَّا أَنْ کَذَّبَ بِهَا الْأَوَّلُونَ"] ..... ص : 186
• [مراد از" رؤیا" و" شجره ملعونه" در آیه:" وَ ما جَعَلْنَا الرُّؤْیَا الَّتِی أَرَیْناکَ ..."] ..... ص : 188
• [بیان اینکه آیه شریفه ناظر به" بنی امیه" است و نقل سخن بعضی از مفسرین که رؤیا را" معراج" و شجره ملعونه را" شجره زقوم" دانسته اند و جواب آن ] ..... ص : 192
• [رد وجه دیگری که" رؤیا" را به جنگ بدر مربوط دانسته است ] ..... ص : 196
• [یاد آوری داستان سجده نکردن ابلیس بر آدم (علیه السلام) و آغاز عصیان و اغوای او] ..... ص : 198
• [مراد از مشارکت شیطان در اموال و اولاد مردم در خطاب:" وَ شارِکْهُمْ فِی الْأَمْوالِ وَ الْأَوْلادِ"] ..... ص : 201
• بحث روایتی [روایاتی در ذیل آیه:" وَ ما مَنَعَنا أَنْ نُرْسِلَ بِالْآیاتِ ..."] ..... ص : 203
• اشاره
• [روایات متعدد از طرق عامه و خاصه راجع به خواب دیدن پیامبر (صلی اللَّه علیه و آله) بنی امیه را به شکل میمون هایی بر منبرش، و اینکه" رؤیا" و" شجره ملعونه در قرآن" در آیه، ناظر به آنان است ] ..... ص : 204
• [چند روایت در باره شرکت شیطان در اموال و اولاد مردم ] ..... ص : 207
• [سوره الإسراء (17): آیات 66 تا 72] ..... ص : 208
• اشاره
• ترجمه آیات ..... ص : 208
• بیان آیات ..... ص : 209
• اشاره
• [انسان چه در" ضراء" که خدا را می خواند و چه در" سراء" که از خدا اعراض می کند بالفطره متوجه خدا است ] ..... ص : 210
• [آیا در خشکی تضمینی و تامینی از گرفتاری ها دارید که از خدا اعراض می کنید] ..... ص : 213
• [معنای آیه:" وَ لَقَدْ کَرَّمْنا بَنِی آدَمَ ..."] ..... ص : 214
• [معنای جمله:" وَ فَضَّلْناهُمْ عَلی کَثِیرٍ مِمَّنْ خَلَقْنا تَفْضِیلًا"] ..... ص : 216
• [فرق بین" تکریم" و" تفضیل" انسان و چند وجه دیگر که در بیان فرق بین" کَرَّمْنا بَنِی آدَمَ" و" فضلناهم" گفته شده است ] ..... ص : 217
• [آیه شریفه ناظر به تفضیل انسان از حیث وجود مادی است و ملائکه از مفضل علیه (کثیر ممن خلقنا) خارج است ] ..... ص : 219
• گفتار در برتری انسان از ملائکه ..... ص : 221
• اشاره
• [افضل بودن اطاعت انسان از جهت کشف صفای باطن و حسن سریره او است ] ..... ص : 225
• [موارد استعمال کلمه" امام" در قرآن و مراد از" امامهم" در جمله:" یَوْمَ نَدْعُوا کُلَّ أُناسٍ بِإِمامِهِمْ"] ..... ص : 227
• [اقوال و وجوه مختلف در باره مراد از" امام" در جمله فوق ] ..... ص : 229
• [مراد از اینکه فرمود:" مَنْ کانَ فِی هذِهِ أَعْمی فَهُوَ فِی الْآخِرَهِ أَعْمی " و وجوهی که در این باره گفته شده است ] ..... ص : 232
• بحث روایتی [(روایاتی در باره برتری انسان، احضار هر گروه با امام خود در قیامت و ...)] ..... ص : 233
• [سوره الإسراء (17): آیات 73 تا 81] ..... ص : 236
• اشاره
• ترجمه آیات ..... ص : 236
• بیان آیات ..... ص : 237
• اشاره
• [نیرنگ مشرکین برای اینکه پیامبر (صلی اللَّه علیه و آله) از خدایانشان بدگویی نکند و افراد ضعیف و فقیر را از خود دور بسازد] ..... ص : 238
• [معنای" دلوک شمس" و" غَسَقِ اللَّیْلِ" در آیه:" أَقِمِ الصَّلاهَ لِدُلُوکِ الشَّمْسِ ..."] ..... ص : 240
• [امر به رسول (صلی اللَّه علیه و آله) به تهجد نیمه شب و دعا و استمداد از خداوند] ..... ص : 241
• [مقصود از" دخول و خروج به صدق" در" رَبِّ أَدْخِلْنِی مُدْخَلَ صِدْقٍ ..."] ..... ص : 242
• بحث روایتی [روایاتی در ذیل آیه:" وَ إِنْ کادُوا لَیَفْتِنُونَکَ ..." که خدعه مشرکین با رسول اللَّه (صلی اللَّه علیه و آله) را حکایت می کند] ..... ص : 244
• اشاره
• [روایاتی در باره واجب شدن نمازهای پنجگانه و مراد از مشهود بودن قرآن فجر (نماز صبح) در ذیل آیه:" أَقِمِ الصَّلاهَ ..."] ..... ص : 246
• [سوره الإسراء (17): آیات 82 تا 100] ..... ص : 249
• اشاره
• ترجمه آیات ..... ص : 250
• بیان آیات [قرآن از جهت اینکه معالج امراض قلبی است، برای مؤمنین «شفاء» و به لحاظ اینکه صحت و استقامت نفسانی می آورد «رحمت» است ] ..... ص : 251
• اشاره
• [قران از جهت اینکه معالج امراض قلبی است برای مؤمنین «شفاء» و به لحاظ اینکه صحت و استقامت نفسانی میاورد «رحمت» است ] ..... ص : 252
• [توضیح اینکه قران ظالمین را جز زیان نمی افزاید] ..... ص : 254
• [بیان حال انسان عادی دلبسته به اسباب ظاهری که در حال تنعم از خدا دور شده و در شر و بد حالی نومید است ] ..... ص : 256
• بحثی فلسفی [(در بیان اینکه شرور بالعرض داخل در قضای الهی هستند)] ..... ص : 258
• اشاره
• [بنیه بدنی، صفات اخلاقی و محیط اجتماعی در حد اقتضاء، و نه علیت تامه- در اعمال آدمی اثر دارد (کُلٌّ یَعْمَلُ عَلی شاکِلَتِهِ)] ..... ص : 262
• [بیان اینکه سعادت و شقاوت ضروری و تغییر ناپذیر نیست و اکتسابی و از آثار اعتقادات و اعمال انسان می باشد] ..... ص : 264
• بحث فلسفی [(در باره سنخیت وجودی و رابطه ذاتی بین فعل و علت فاعلی)] ..... ص : 268
• اشاره
• [وجود رابطه و سنخیت بین فعل و فاعل از نظر قرآن ] ..... ص : 269
• دنباله بحث سابق از نظر قرآن ..... ص : 269
• [بیان آیات ] ..... ص : 270
• [معنای" روح" و مراد از" امر خدا" و توضیح اینکه روح از امر خدا است ] ..... ص : 270
• [موارد اطلاق و استعمال کلمه" روح" در آیات قرآن مجید] ..... ص : 274
• [اقوال مختلف و متعدد مفسرین در باره مراد از روح در آیه:" یَسْئَلُونَکَ عَنِ الرُّوحِ ..."] ..... ص : 276
• [مشرکین از در عناد و لجاجت، ایمان آوردن خود را به انجام معجزاتی غریب و ناممکن مشروط می کنند] ..... ص : 280
• [تحقق بخشیدن به پیشنهاد مشرکین، در شان پیامبر (صلی اللَّه علیه و آله) نه به عنوان یک فرد بشری و نه به عنوان پیامبر الهی، نیست ] ..... ص : 281
• [تقریر و توضیح برهان بر نبوت عامه و اثبات آن، که در جواب خداوند به مشرکین که رسالت یک فرد بشری را محال می دانستند بیان گشته است ] ..... ص : 284
• [چون دلیل و برهان نتیجه نبخشید، گواهی را به خدا واگذار] ..... ص : 288
• [معنای جمله:" قادِرٌ عَلی أَنْ یَخْلُقَ مِثْلَهُمْ" و بیان اینکه انسان مبعوث در قیامت عین انسان دنیایی است نه مانند او] ..... ص : 290
• بحث روایتی [روایاتی در باره نیت و عمل در ذیل جمله:" کُلٌّ یَعْمَلُ عَلی شاکِلَتِهِ"] ..... ص : 293
• اشاره
• [چند روایت در باره شان نزول آیه:" یَسْئَلُونَکَ عَنِ الرُّوحِ ..." و بیان مراد از روح ] ..... ص : 294
• [روایتی متضمن گفتگوی قریش با پیامبر (صلی اللَّه علیه و آله) و پیشنهادات آنان به او در ذیل آیه:" وَ قالُوا لَنْ نُؤْمِنَ لَکَ حَتَّی ..."] ..... ص : 296
• [سوره الإسراء (17): آیات 101 تا 111] ..... ص : 300
• اشاره
• ترجمه آیات ..... ص : 300
• بیان آیات ..... ص : 301
• اشاره
• [مقصود از معجزات نه گانه موسی (علیه السلام) در آیه:" وَ لَقَدْ آتَیْنا مُوسی تِسْعَ آیاتٍ بَیِّناتٍ ..."] ...... ص : 302
• [معنای اینکه خطاب به بنی اسرائیل فرمود:" اسْکُنُوا الْأَرْضَ فَإِذا جاءَ وَعْدُ الْآخِرَهِ ..."] ..... ص : 303
• [حکمت نزول تدریجی و تفریق قرآن، مقارن شدن علم و عمل به قرآن و تمامیت یافتن استعداد مردم در تلقی آن است ] ..... ص : 305
• [توضیحی در مورد بی نیاز بودن قرآن از ایمان مشرکین به آن، برای ثبوت حقانیت و کمالش ] ..... ص : 308
• [اشاره به اقسام نام ها و بیان مراد از جمله:" فَلَهُ الْأَسْماءُ الْحُسْنی "] ..... ص : 309
• [رد عقیده بت پرستان که اسماء متعدد خدا را حاکی از آلهه متعدد پنداشته به شرکت در عبادت مبتلا شده اند و بیان اینکه اسماء خدای تعالی مرآت و معرف یک مسمی هستند] ..... ص : 310
• [نفی فرزند، ولی و شریک داشتن خدای تعالی ] ..... ص : 313
• بحث روایتی [(روایاتی در ذیل برخی آیات گذشته)] ..... ص : 314
• اشاره
• [روایاتی در باره اسماء حسنی، اسماء حقیقی و اسماء اسماء خدا و عقائد بت پرستان در باره اسماء خدا] ..... ص : 314
• [چند روایت در باره جهر و اخفاف در نماز] ..... ص : 317
• بحثی روایتی و قرآنی [(در باره تفریق آیات قرآن- وَ قُرْآناً فَرَقْناهُ ...) تقسیم قرآن به آیات و سور] ..... ص : 318
• اشاره
• [عدد سوره ها و آیات قرآن کریم ] ..... ص : 320
• [ترتیب سوره های قرآن کریم ] ..... ص : 322
• فصل سوم: ترتیب سوره های قرآن کریم
• المکاسب
• اشاره
• الجزء الأول
• اشاره
• فالاکتساب المحرم أنواع
• و ینبغی أولا التیمن بذکر بعض الأخبار
• اشاره
• [روایه تحف العقول]
• [روایه فقه الرضا]
• [روایه الدعائم]
• [النبوی المشهور]
• [تقسیم المکاسب إلی الأحکام الخمسه]
• و معنی حرمه الاکتساب
• فالاکتساب المحرم أنواع
• اشاره
• [النوع] الأول الاکتساب بالأعیان النجسه عدا ما استثنی
• الأولی یحرم المعاوضه علی بول غیر مأکول اللحم
• اشاره
• فرعان
• الأول ما عدا بول الإبل من أبوال ما یؤکل لحمه
• اشاره
• [ما یستدل علی أن ضابط المنع تحریم الشی ء اختیارا]
• و مما ذکرنا یظهر حرمه بیع لحوم السباع دون شحومها
• الثانی بول الإبل یجوز بیعه إجماعا
• الثانیه یحرم بیع العذره النجسه من کل حیوان
• اشاره
• [الجمع بین الروایات المانعه و المجوزه]
• اشاره
• [الأظهر من وجوه الجمع]
• [وجه ثبوت الحکم فی غیر عذره الإنسان]
• فرع الأقوی جواز بیع الأرواث الطاهره
• الثالثه یحرم المعاوضه علی الدم بلا خلاف
• اشاره
• فرع و أما الدم الطاهر
• الرابعه لا إشکال فی حرمه بیع المنی
• اشاره
• [بیع العسیب]
• الخامسه تحرم المعاوضه علی المیته و أجزائها التی تحلها الحیاه من ذی النفس السائله
• اشاره
• [ظهور مکاتبه الصیقل فی الجواز]
• اشاره
• [المناقشه فی دلالتها علی جواز البیع]
• [بیع المیته لو جاز الانتفاع بجلدها]
• [ظهور ما دل علی المنع فی کون المانع حرمه الانتفاع]
• [ظهور کلام جماعه فی ما استظهر من النص و الإجماع]
• [المعاوضه علی لبن الیهودیه المرضعه]
• فرعان
• الأول أنه کما لا یجوز بیع المیته منفرده کذلک لا یجوز بیعها منضمه إلی مذکی
• اشاره
• [هل یجوز بیع المختلط ممن یستحل المیته]
• اشاره
• [دلاله روایتی الحلبی علی الجواز]
• [تجویز بعضهم البیع بقصد بیع المذکی و الإیراد علیه]
• [حمل العلامه لروایتی الحلبی]
• [حمل المؤلف لهما]
• [الانتفاع بألیات الغنم المقطوعه]
• الثانی أن المیته من غیر النفس السائله یجوز المعاوضه علیها
• السادسه یحرم التکسب بالکلب الهراش و الخنزیر البریین
• السابعه یحرم التکسب بالخمر و کل مسکر مائع و الفقاع إجماعا نصا و فتوی
• الثامنه یحرم المعاوضه علی الأعیان المتنجسه- الغیر القابله للطهاره
• و أما المستثنی من الأعیان المتقدمه
• اشاره
• الأولی یجوز بیع المملوک الکافر
• اشاره
• [بیع العبد المرتد عن فطره]
• اشاره
• [نقل کلمات الأعلام فی المسأله]
• الثانیه یجوز المعاوضه علی غیر کلب الهراش فی الجمله
• اشاره
• أحدها کلب الصید السلوقی
• الثانی کلب الصید غیر السلوقی
• اشاره
• الأخبار المستفیضه [الداله علی الجواز]
• الثالث کلب الماشیه و الحائط
• اشاره
• نعم المشهور بین الشیخ و من تأخر عنه الجواز
• [ذهاب المحقق و قلیل من متأخری المتأخرین إلی المنع]
• [دلاله مرسله المبسوط علی الجواز]
• حمل کلام من اقتصر علی کلب الصید علی المثال
• [التأیید بما أفاده العلامه و المناقشه فیه]
• [المناقشه فی أدله الجواز]
• [الفرق بین دعوی الاتفاق و دعوی الإجماع]
• و أما حمل کلمات القدماء علی المثال ففی غایه البعد
• [مختار المؤلف]
• الثالثه الأقوی جواز المعاوضه علی العصیر العنبی
• اشاره
• [عدم شمول نجس العین للعصیر]
• [استظهار المنع من بیع العصیر فی مفتاح الکرامه]
• و فی الجمیع نظر
• الرابعه یجوز المعاوضه علی الدهن المتنجس
• اشاره
• [الأخبار المستفیضه الداله علی الجواز]
• إذا عرفت هذا فالإشکال یقع فی مواضع
• النوع الثانی مما یحرم التکسب به ما یحرم لتحریم ما یقصد به
• اشاره
• منها هیاکل العباده المبتدعه
• اشاره
• [ما یدل علی حرمه الاکتساب بهیاکل العباده]
• [جواز المعاوضه لو فرض هیئه خاصه مشترکه بین هیکل العباده و آله أخری لعمل محلل]
• [توجیه القول بعدم الفرق بین قصد الجهه المحلله و غیرها]
• [تحقیق حول قصد الماده]
• [إذا کان لمکسورها قیمه و باعها صحیحه لتکسر]
• [توجیه التقیید فی کلام العلامه]
• [ما أفاده المحقق الثانی فی جامع المقاصد]
• و منها آلات القمار بأنواعه
• اشاره
• [بیان المراد بالقمار]
• و منها آلات اللهو علی اختلاف أصنافها
• و منها أوانی الذهب و الفضه
• و منها الدراهم الخارجه المعموله لأجل غش الناس
• اشاره
• [ما یدل علی وجوب إتلاف الدراهم المغشوشه]
• [لو وقعت المعاوضه علیها جهلا فتبین الحال]
• [الفرق بین المعاوضه علی الدراهم المغشوشه و آلات القمار]
• [الوجوه المتصوره فی قصد المنفعه المحرمه]
• الأولی بیع العنب علی أن یعمل خمرا
• اشاره
• [خبر جابر الدال علی حرمه مؤاجره البیت لیباع فیه الخمر]
• [مصححه ابن أذینه الداله علی الجواز]
• [الجمع بین الخبرین]
• [حرمه بیع کل ذی منفعه محلله علی أن یصرف فی الحرام]
• [الأظهر فساد العقد المشروط فیه الحرام و إن لم نقل بإفساد الشرط الفاسد]
• المسأله الثانیه یحرم المعاوضه علی الجاریه المغنیه
• اشاره
• [التفکیک بین القید و المقید غیر معروف عرفا و غیر واقع شرعا]
• [بیع الجاریه المغنیه مع ملاحظه الصفه المحرمه و عدمها]
• المسأله الثالثه یحرم بیع العنب ممن یعمله خمرا بقصد أن یعمله
• اشاره
• [الأخبار المجوزه للبیع مع عدم القصد]
• [الأخبار المانعه]
• [الجمع بین الأخبار]
• فالأولی حمل الأخبار المانعه علی الکراهه
• [الاستدلال علی الحرمه بعموم النهی عن التعاون علی الإثم]
• [اعتبار القصد فی مفهوم الإعانه]
• [زیاده بعض المعاصرین اعتبار وقوع المعان علیه فی الخارج]
• [ظهور کلام الأکثر فی عدم اعتبار القصد]
• [إطلاق الإعانه فی غیر واحد من الأخبار علی المجرد عن القصد]
• [ما أفاده المحقق الأردبیلی حول صدق مفهوم الإعانه]
• [تفصیل الکلام فی تحقیق المرام]
• [هل الإعانه علی شرط الحرام إعانه علی الحرام]
• [بیع الطعام علی من یرتکب المعاصی]
• [بیان المتحصل مما ذکر]
• ثم إن محل الکلام فیما یعد شرطا للمعصیه الصادره عن الغیر
• ثم إنه یمکن التفصیل فی شروط الحرام المعان علیها
• [الاستدلال علی الحرمه فی المسأله بوجوب دفع المنکر]
• [ما یشهد لهذا الاستدلال]
• [توقف هذا الاستدلال علی علم البائع بعدم حصول المعصیه لو لم یبعه]
• [توجیه الخبر الدال علی ذم أتباع بنی أمیه]
• [المتلخص مما ذکر]
• [الوجوه المتصوره فی فعل ما هو شرط للحرام الصادر من الغیر]
• [الظاهر عدم فساد البیع فی کل مورد حکم فیه بالحرمه لأجل الإعانه علی الإثم]
• اشاره
• [حرمه بیع السلاح من أعداء الدین]
• اشاره
• [الأخبار الداله علی الحرمه]
• [اختصاص الحرمه فی الأخبار بصوره قیام الحرب]
• [نقد ما عن حواشی الشهید]
• [شمول الحکم لما إذا لم یقصد البائع المعونه]
• [جواز بیع ما یکن]
• [المناقشه فی الجواز]
• [رد دلاله روایه محمد بن قیس علی الجواز]
• [هل یتعدی الحکم إلی غیر أعداء الدین]
• اشاره
• [شمول روایه تحف العقول قطاع الطریق أیضا]
• النوع الثالث مما یحرم الاکتساب به ما لا منفعه فیه محلله معتدا بها
• النوع الرابع ما یحرم الاکتساب به لکونه عملا محرما فی نفسه
• اشاره
• [بما ذا یحصل التدلیس]
• [هل یعد وشم الخدود و وصل الشعر بشعر الغیر من التدلیس]
• [ظاهر بعض الأخبار المنع عن مطلق الوشم و وصل الشعر بشعر الغیر]
• و ظاهر بعض الأخبار کراهه الوصل و لو بشعر غیر المرأه
• و ظاهر بعض الأخبار الجواز مطلقا
• و یمکن الجمع بین الأخبار
• نعم قد یشکل الأمر فی وشم الأطفال
• [حصول التدلیس بمجرد رغبه الخاطب أو المشتری و إن علما بذلک]
• [کراهه کسب الماشطه مع شرط الأجره المعینه]
• [الحکمه فی أولویه قبول ما یعطاه الحجام و الختان و الماشطه]
• اشاره
• [لا دلیل علی الحرمه عدا النبوی]
• اشاره
• و فی دلالته قصور
• ثم الخنثی یجب علیها ترک الزینتین المختصتین بکل من الرجل و المرأه
• [بیان معنی التشبیب]
• [أدله الحرمه]
• و الإنصاف أن هذه الوجوه لا تنهض لإثبات التحریم
• [الاستدلال بعمومات حرمه اللهو و الباطل و الفحشاء و فحوی ما دل علی حرمه ما یوجب تهییج القوه الشهویه]
• [لا یبعد القول بجواز التشبیب بالمخطوبه قبل العقد]
• [جواز التشبیب بالمرأه المبهمه]
• و أما اعتبار الإیمان
• و أما التشبیب بالغلام فهو محرم علی کل حال
• اشاره
• [الأخبار المستفیضه الداله علی حرمه مجرد النقش]
• [استظهار أن الحکمه فی التحریم هی حرمه التشبه بالخالق]
• و من هنا یمکن استظهار اختصاص الحکم بذوات الأرواح
• [ما أفاده فی کشف اللثام من النقض علی التعمیم]
• [ظاهر بعض تعمیم الحکم لغیر ذی الروح]
• [ظاهر بعض تخصیص الحکم بالمجسم]
• [خروج تصویر ما هو مصنوع للعباد عن أدله الحرمه]
• ثم إن المرجع فی الصوره إلی العرف
• و لو صور بعض أجزاء الحیوان ففی حرمته نظر بل منع
• بقی الکلام فی جواز اقتناء ما حرم عمله من الصور و عدمه
• اشاره
• و یمکن أن یستدل للحرمه
• [المناقشه فی أدله حرمه الاقتناء]
• [معارضه روایات حرمه الاقتناء مع روایات الجواز]
• [مختار المؤلف]
• اشاره
• ثم إن البخس فی العد و الذرع- یلحق به حکما
• و لو وازن الربوی بجنسه فطفف فی أحدهما
• اشاره
• الأول الظاهر أنه لا یحرم الإخبار عن الأوضاع الفلکیه المبتنیه علی سیر الکواکب
• اشاره
• و قد اعترف بذلک جمله ممن أنکر التنجیم
• [عدم الإصابه الدائمه فی إخبار الفلکین بالأوضاع]
• الثانی یجوز الإخبار بحدوث الأحکام عن الاتصالات و الحرکات المذکوره
• اشاره
• [قصه المحقق نصیر الدین الطوسی و الطحان]
• الثالث الإخبار عن الحادثات و الحکم بها مستندا إلی تأثیر الاتصالات المذکوره
• اشاره
• [النصوص الداله علی الحرمه]
• اشاره
• [محاوره أمیر المؤمنین (ع) مع بعض المنجمین]
• [محاوره أمیر المؤمنین (ع) مع منجم آخر]
• [قول الصادق علیه السلام لعبد الملک بن أعین أحرق کتبک]
• [روایه المفضل بن عمر فی قوله تعالی و إذ ابتلی إبراهیم ربه بکلمات]
• [جواز النظر فی النجوم لمجرد التفؤل إن فهم الخیر و التحذر بالصدقه إن فهم الشر]
• [الحکم بالنجوم مع الاعتقاد بأن الله یمحو ما یشاء و یثبت]
• [جواز الإخبار لا بنحو اقتضاء الأوضاع الفلکیه]
• الرابع اعتقاد ربط الحرکات الفلکیه بالکائنات
• اشاره
• الأول الاستقلال فی التأثیر
• اشاره
• و ظاهر کثیر من العبارات کون هذا کفرا
• [موافقه العامه علی هذا الحکم]
• [ظاهرهم لا فرق بین استلزامه إنکار الصانع و عدمه]
• [معنی کون تصدیق المنجم کفرا]
• [لا بد فی تکفیر المنجم من مطابقه ما یعتقده لإحدی موجبات الکفر]
• [ما أفاده السید شارح النخبه]
• [نقد کلام السید]
• الثانی أنها تفعل الآثار المنسوبه إلیها
• اشاره
• [ما أفاده العلامه فی أنوار الملکوت]
• [ظاهر الشهید فی قواعده عدم کفر المعتقد بذلک]
• [توجیه ما ذکره الشهید]
• [ما أفاده المحدث الکاشانی]
• الثالث استناد الأفعال إلیها کإسناد الإحراق إلی النار
• [ظاهر کثیر کون هذا الاعتقاد کفرا]
• [ظاهر بعض الأخبار ثبوت التأثیر للکواکب]
• الرابع أن یکون ربط الحرکات بالحوادث
• اشاره
• [قول الشیخ البهائی فهذا لا مانع منه و لا حرج فی اعتقاده]
• [ما أفاده العلامه]
• [ما یظهر من کلام السید المرتضی]
• [إنکار السید ابن طاوس علی علم الهدی]
• [خلاصه ما أنکره السید أمران]
• [ما أفاده الشیخ البهائی]
• [ما أفاده الشیخ البهائی هو الذی صرح به الإمام الصادق علیه السلام]
• اشاره
• [الأخبار الداله علی صحه علم النجوم فی نفسه]
• [عده أخبار أوردها فی البحار]
• [الأخبار الداله علی کثره الخطإ و الغلط فی حساب المنجمین]
• فالأولی التجنب عن الحکم بها
• اشاره
• [أدله الحرمه]
• [جواز الحفظ إذا لم یترتب علی إبقائها مفسده]
• نعم المصلحه الموهومه أو المحققه النادره لا اعتبار بها
• [المراد بالضلال]
• ثم الکتب السماویه المنسوخه غیر المحرفه
• [ما قاله الشیخ رحمه الله فی المبسوط]
• [حکم الکتب الباطله غیر الموجبه للضلال]
• [حکم تصانیف المخالفین]
• [استثناء الحفظ للنقض و الاحتجاج]
• [لو کان بعض الکتاب موجبا للضلال]
• [المراد بالحفظ المحرم]
• اشاره
• [أدله حرمه الرشوه]
• [کلمات اللغویین حول الرشوه]
• [عدم اختصاص الحرمه بما یبذل علی الحکم الباطل]
• [حرمه أخذ الحاکم للجعل مع تعین الحکومه علیه]
• [الاستدلال علی المنع عن أخذ الأجر مطلقا بصحیحه ابن سنان]
• [مستند الجواز الأصل و ظاهر روایه حمزه بن حمران]
• [تفصیل العلامه فی جواز الأخذ للقاضی بین حاجته و عدمها]
• و أما الارتزاق من بیت المال
• [جواز أخذ الرزق من السلطان الجائر]
• [حکم الهدیه و بیان الفرق بینها و بین الرشوه]
• و هل تحرم الرشوه فی غیر الحکم
• اشاره
• [التفصیل بین الحاجه المحرمه و غیرها]
• و مما یدل علی التفصیل فی الرشوه بین الحاجه المحرمه و غیرها روایه الصیرفی
• [حکم المعامله المشتمله علی المحاباه مع القاضی]
• [حکم المال المأخوذ حراما من حیث الضمان و عدمه]
• اشاره
• [الظاهر عدم ضمان ما أخذ هدیه]
• [احتمال عدم الضمان فی الرشوه مطلقا و مناقشته]
• فروع فی اختلاف الدافع و القابض
• [دعوی الدافع الهدیه و القابض الهبه الصحیحه]
• [دعوی الدافع الرشوه و القابض الهبه الصحیحه]
• [دعوی الدافع الرشوه و القابض الهبه الفاسده]
• اشاره
• [الروایات الوارده فی حرمه السب]
• [تفسیر السب]
• ثم الظاهر أنه لا یعتبر فی صدق السب مواجهه المسبوب
• ثم إنه یستثنی من المؤمن المظاهر بالفسق
• و یستثنی من ذلک المبتدع أیضا
• و یمکن أن یستثنی من ذلک ما إذا لم یتأثر المسبوب عرفا
• اشاره
• و الأخبار بالحرمه مستفیضه
• الأول فی المراد بالسحر
• اشاره
• [کلمات الفقهاء]
• اشاره
• [اعتبار الإضرار فی السحر عند بعض]
• [ما أفاده العلامه المجلسی فی البحار فی بیان أقسام السحر]
• اشاره
• الأول سحر الکلدانیین
• الثانی سحر أصحاب الأوهام
• الثالث الاستعانه بالأرواح الأرضیه
• الرابع التخیلات الآخذه بالعیون مثل راکب السفینه
• الخامس الأعمال العجیبه
• السادس الاستعانه بخواص الأدویه
• السابع تعلیق القلب
• الثامن النمیمه
• [الإشاره إلی بعض أقسام السحر فی الروایه]
• المقام الثانی فی حکم الأقسام المذکوره
• اشاره
• [دعوی ضروره الدین علی حرمه أربعه أقسام منه]
• [ما ذکره شارح النخبه حول الطلسمات]
• [حرمه السحر المضر بالنفس المحترمه]
• [الظاهر جواز ما لا یضر مع الشک فی صدق اسم السحر علیه]
• نعم لو صح سند روایه الاحتجاج صح الحکم بحرمه جمیع ما تضمنته
• و الأحوط الاجتناب عن جمیع ما تقدم من الأقسام
• بقی الکلام فی جواز دفع ضرر السحر بالسحر
• اشاره
• [الأخبار الوارده فی جواز دفع ضرر السحر بالسحر]
• اشاره
• [ما ورد فی قصه هاروت و ماروت]
• [منع جمع من الأعلام من حل السحر بالسحر]
• ثم الظاهر أن التسخیرات بأقسامها داخله فی السحر
• و عمل السیمیاء ملحق بالسحر اسما أو حکما
• [تعریف الشعوذه]
• [أدله الحرمه]
• [الروایات الداله علی الحرمه]
• ثم إن ظاهر الأخبار هو کون الغش بما یخفی
• و أما المزج و الخلط بما لا یخفی فلا یحرم
• [وجوب الإعلام بالعیب الخفی لو حصل الغش]
• [أقسام الغش]
• [ما أفاده المحقق الثانی فی صحه المعامله و فسادها]
• [نقد ما ذکره المحقق الثانی]
• [توجیه ما عن الذکری فی مسأله الاقتداء]
• [الاستدلال علی فساد بیع المغشوش بورود النهی عنه]
• [المناقشه فی هذا الاستدلال]
• فالأقوی حینئذ فی المسأله صحه البیع فی غیر القسم الرابع
• [الأخبار المستفیضه الداله علی الحرمه]
• [إشعار بعض النصوص بکون اللهو علی إطلاقه مبغوضا لله تعالی]
• [الروایات الداله علی حرمه الغناء من حیث کونه لهوا و باطلا و لغوا]
• [المحرم ما کان من لحون أهل الفسوق و المعاصی]
• [کلمات اللغویین فی معنی الغناء]
• [تعریف المشهور للغناء]
• [معنی الطرب]
• [مجرد مد الصوت لا مع الترجیع المطرب لا یعد لهوا]
• [هل المراد بالمطرب کونه مطربا فعلا]
• [ما زعمه صاحب مفتاح الکرامه من أن الإطراب غیر الطرب]
• [نقد ما أفاده فی مفتاح الکرامه]
• [المتحصل من الأدله حرمه الصوت المرجع فیه علی سبیل اللهو]
• [عروض بعض الشبهات فی الحکم أو الموضوع]
• اشاره
• [الأول الشبهه فی أصل الحکم]
• [کلام الکاشانی فی جواز الغناء فی نفسه]
• اشاره
• [نقد ما أفاده المحدث الکاشانی]
• [نسبه ما قاله المحدث الکاشانی إلی صاحب الکفایه]
• [کلام صاحب الکفایه فی الجمع بین الأخبار]
• اشاره
• [نقد ما أفاده صاحب الکفایه]
• [المظنون عدم إفتاء أحد بحرمه الصوت الحسن]
• [الأخبار فی مدح الصوت الحسن فی غایه الکثره]
• [ظهور بعض کلمات المحقق السبزواری و المحدث الکاشانی فی ما نسب إلیهما]
• [بعض الروایات التی یمکن أن تکون شاهده لما نسب إلیهما]
• اشاره
• [توجیه الروایات]
• [عدم رفع الید عن إطلاق الحرمه لأجل إشعار بعض الروایات بالجواز]
• و أما الثانی و هو الاشتباه فی الموضوع
• و أما الثالث و هو اختصاص الحرمه ببعض أفراد الموضوع
• اشاره
• [المناقشه فیه أن أدله المستحبات لا تقاوم أدله المحرمات]
• [الاستشهاد بالنبوی]
• [ما أفاده صاحب الحدائق حول کلمه اللحن]
• [المناقشه فی ما أفاده صاحب الحدائق]
• [لا منافاه بین حرمه الغناء فی القرآن و بین ما روی فی الترجیع بالقرآن]
• [ما ذکره المحقق الأردبیلی فی تأیید استثناء المراثی و المناقشه فیه]
• [منع کون الغناء معینا علی البکاء]
• [توجیه کلام الأردبیلی فی نفیه الطرب فی المراثی]
• بقی الکلام فیما استثناه المشهور
• اشاره
• أحدهما الحداء
• الثانی غناء المغنیه فی الأعراس
• و یدل علیه من الکتاب
• و یدل علیه من الأخبار
• ثم إن ظاهر هذه الأخبار کون الغیبه من الکبائر
• ثم إن ظاهر الأخبار اختصاص حرمه الغیبه بالمؤمن
• ثم الظاهر دخول الصبی الممیز المتأثر بالغیبه لو سمعها
• و منه یظهر حکم المجنون
• بقی الکلام فی أمور
• الأول [حقیقه] الغیبه
• اشاره
• [ما قاله فی جامع المقاصد فی حقیقه الغیبه]
• بل فی کلام بعض من قارب عصرنا
• و قال الشهید الثانی فی کشف الریبه
• [أولی التعاریف بملاحظه الأخبار و کلمات الأصحاب]
• و یؤید هذا الاحتمال بل یعینه الأخبار المستفیضه الداله علی اعتبار کون المقول مستورا غیر منکشف
• و الملخص من مجموع ما ورد فی المقام أن الشی ء المقول إن لم یکن نقصا
• و إن کان نقصا شرعا أو عرفا بحسب حال المغتاب
• [إذاعه ما یوجب مهانه المؤمن هل هی غیبه أم لا]
• و إن کان المقول نقصا ظاهرا للسامع
• [عدم الفرق فی النقص بین أن یکون فی بدنه أو نسبه أو خلقه أو فعله أو قوله أو دینه أو دنیاه]
• [ما أفاده بعض فی بیان وجوه النقص]
• [حرمه الاغتیاب بغیر اللسان من الفعل و الإشاره]
• ثم إن دواعی الغیبه کثیره
• ثم إن ذکر الشخص قد یتضح کونها غیبه و قد یخفی علی النفس لحب أو بغض
• بقی الکلام فی أنه هل یعتبر فی الغیبه حضور مخاطب عند المغتاب
• [حکم غیبه شخص مجهول]
• هذا کله لو کان الغائب المذکور مشتبها علی الإطلاق أما لو کان مرددا بین أشخاص
• [ما حکاه فی جامع المقاصد عن بعض الفضلاء]
• [نقد ما أفاده الفاضل المذکور]
• الثانی فی کفاره الغیبه الماحیه لها
• اشاره
• أما کونها من حقوق الناس
• [الأخبار الداله علی توقف رفعها علی إبراء ذی الحق]
• [عدم الفرق بین التمکن من الاستبراء و تعذره]
• [النبوی المعارض للإطلاقات المتقدمه]
• [ما أفاده فی کشف الریبه فی الجمع بین النبویین المتعارضین]
• [ما أفاده المؤلف]
• و الإنصاف أن الأخبار الوارده فی هذا الباب کلها غیر نقیه السند
• [مختار المؤلف فی المسأله]
• الثالث فیما استثنی من الغیبه و حکم بجوازها بالمعنی الأعم
• . [استثناء ما فیه مصلحه عظمی]
• نعم الظاهر استثناء موضعین لجواز الغیبه من دون مصلحه
• أحدهما ما إذا کان المغتاب متجاهرا بالفسق
• اشاره
• [الأخبار المستفیضه الداله علی الجواز]
• [عدم اعتبار قصد الغرض الصحیح فی غیبه المتجاهر]
• و هل یجوز اغتیاب المتجاهر فی غیر ما تجاهر به
• ثم المراد بالمتجاهر
• و لو کان متجاهرا عند أهل بلده أو محلته مستورا عند غیرهم
• و هذا هو الفارق بین السب و الغیبه
• الثانی تظلم المظلوم و إظهار ما فعل به الظالم
• اشاره
• [أدله الاستثناء]
• و یؤید الحکم فیما نحن فیه أن فی منع المظلوم من هذا الذی هو نوع من التشفی حرجا عظیما
• [هل یقید جواز الغیبه بکونها عند من یرجو إزاله الظلم عنه]
• [ظاهر بعض الأخبار جواز الاشتکاء لترک الأولی]
• فیبقی من موارد الرخصه لمزاحمه الغرض الأهم صور تعرضوا لها
• منها نصح المستشیر
• و منها الاستفتاء
• و منها قصد ردع المغتاب عن المنکر الذی یفعله
• و منها قصد حسم ماده فساد المغتاب عن الناس
• و منها جرح الشهود
• و منها دفع الضرر عن المغتاب و علیه یحمل ما ورد فی ذم زراره
• و یلحق بذلک الغیبه للتقیه علی نفس المتکلم
• و منها ذکر الشخص بعیبه الذی صار بمنزله الصفه الممیزه له
• و منها [ذکر الشخص بما لا یؤثر عند السامع شیئا لکونه عالما به]
• و منها القدح فی مقاله باطله
• الرابع یحرم استماع الغیبه بلا خلاف
• اشاره
• و لو کان متجاهرا عند المغتاب مستورا عند المستمع
• قال فی کشف الریبه إذا سمع أحد مغتابا لآخر و هو لا یعلم المغتاب مستحقا للغیبه
• [مختار المؤلف]
• ثم إنه یظهر من الأخبار المستفیضه وجوب رد الغیبه
• [المراد بالرد الانتصار للغائب لا صرف النهی عن الغیبه]
• [الأخبار الوارده فی عقوبه ذی اللسانین و ذمه]
• [البهتان أغلظ تحریما من الغیبه]
• خاتمه فی بعض ما ورد من حقوق المسلم علی أخیه
• اشاره
• ثم إن ظاهرها و إن کان عاما إلا أنه یمکن تخصیصها بالأخ العارف بهذه الحقوق المؤدی لها بحسب الیسر
• و قد ورد فی غیر واحد من الأخبار ما یظهر منه الرخصه فی ترک هذه الحقوق
• [حدود الصداقه]
• اشاره
• [معنی القمار لغه و شرعا]
• فالأولی اللعب بآلات القمار مع الرهن
• الثانیه اللعب بآلات القمار من دون رهن
• اشاره
• [الأخبار الداله علی الحرمه]
• الثالثه المراهنه علی اللعب بغیر الآلات المعده للقمار
• اشاره
• و صرح العلامه الطباطبائی رحمه الله فی مصابیحه بعدم الخلاف فی الحرمه و الفساد
• [الأخبار الداله علی الحرمه]
• [استظهار بعض اختصاص الحرمه بما کان بالآلات المعده للقمار و المناقشه فیه]
• [عدم الخلاف فی الحکم بالحرمه و الفساد]
• [قضاء أمیر المؤمنین (ع) فی رجل آکل و أصحاب له شاه]
• [ظهور الروایه فی الجواز]
• ثم إن حکم المعوض من حیث الفساد
• و ما ورد من قی ء الإمام ع- البیض الذی قامر به الغلام
• الرابعه المغالبه بغیر عوض- فی غیر ما نص علی جواز المسابقه فیه
• اشاره
• [الظاهر من بعض عبارات التذکره الإجماع علی التحریم]
• و ظاهر المسالک المیل إلی الجواز
• و قد یستدل للتحریم أیضا بأدله القمار
• و یمکن أن یستدل علی التحریم أیضا بما تقدم من أخبار حرمه الشطرنج و النرد
• و یؤیده ما دل علی أن کل لهو المؤمن باطل
• اشاره
• [القائف لغه و اصطلاحا]
• [الأخبار الناهیه عن مراجعه القائف]
• اشاره
• أما الأول [هل المستفاد من الأخبار أن الکذب من الکبائر]
• اشاره
• [هل الکذب کله من الکبائر]
• [هل الکذب من اللمم]
• [حکم الإنشاء المنبئ عن الکذب]
• [خلف الوعد لا یدخل فی الکذب]
• [الکذب فی الهزل]
• ثم إنه لا ینبغی الإشکال فی أن المبالغه فی الادعاء و إن بلغت ما بلغت لیست من الکذب
• و أما التوریه
• اشاره
• [الملاک فی اتصاف الخبر بالکذب عند بعض الأفاضل]
• و مما یدل علی سلب الکذب عن التوریه
• أما الکلام فی المقام الثانی و هی مسوغات الکذب
• اشاره
• أحدهما الضروره إلیه
• اشاره
• و إنما الإشکال و الخلاف فی أنه هل یجب حینئذ التوریه لمن یقدر علیها أم لا
• اشاره
• [ما یدل علی الوجوب من کلمات الفقهاء]
• [وجه ما ذکره الفقهاء فی وجوب التوریه]
• [مقتضی الإطلاقات عدم الوجوب]
• [المختار اشتراط جواز الکذب بعدم إمکان التوریه]
• [هل یتحقق الإکراه فی صوره القدره علی التوریه]
• [الفرق بین الإکراه و الکذب]
• ثم إن الضرر المسوغ للکذب هو المسوغ لسائر المحرمات
• [الأنسب حمل روایات التقیه علی خلاف الظاهر لا الکذب لمصلحه]
• و من هنا یعلم أنه إذا دار الأمر فی بعض المواضع بین الحمل علی التقیه و الحمل علی الاستحباب
• الثانی من مسوغات الکذب إراده الإصلاح
• اشاره
• [من هو الکاهن]
• [تفسیر الکهانه فی روایه الاحتجاج]
• و کیف کان فلا خلاف فی حرمه الکهانه
• [حرمه الإخبار عن الغائبات جزما و لو بغیر الکهانه]
• اشاره
• [کلمات الفقهاء فی حرمه اللهو]
• و الأخبار الظاهره فی حرمه اللهو کثیره جدا
• هذا و لکن الإشکال فی معنی اللهو
• أما اللعب
• و أما اللغو
• اشاره
• [ما یدل علی الحرمه]
• [وجوب مدح من لا یستحق المدح لدفع شره]
• اشاره
• و أما معونتهم فی غیر المحرمات
• و أما العمل له فی المباحات لأجره أو تبرعا من غیر أن یعد معینا له فی ذلک
• اشاره
• [ظهور بعض الأخبار فی التحریم]
• اشاره
• [مناقشه ظهور الأخبار فی التحریم]
• و قد تبین مما ذکرنا أن المحرم من العمل للظلمه قسمان
• اشاره
• [معنی النجش]
• [معنی النمیمه]
• و هی من الکبائر
• و قیل إن حد النمیمه بالمعنی الأعم کشف ما یکره کشفه
• [متی تباح النمیمه و متی تجب]
• اشاره
• [وجه حرمه النوح بالباطل]
• اشاره
• [وجه حرمه الولایه من قبل الجائر]
• ثم إن ظاهر الروایات کون الولایه محرمه بنفسها مع قطع النظر عن ترتب معصیه علیه
• ثم إنه یسوغ الولایه المذکوره أمران
• أحدهما القیام بمصالح العباد
• اشاره
• و یدل علیه
• و الأولی أن یقال إن الولایه غیر المحرمه.
• منها ما یکون مرجوحه
• و منها ما یکون مستحبه
• و منها ما یکون واجبه و هو ما توقف الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر الواجبان علیه
• اشاره
• کلمات جماعه عدم الوجوب فی هذه الصوره أیضا
• قال فی النهایه
• و قال فی السرائر
• و فی الشرائع
• قال فی المسالک
• اشاره
• و لا یخفی ما فی ظاهره من الضعف
• و یمکن توجیهه بأن نفس الولایه قبیحه محرمه
• و فی الکفایه
• و أضعف منه ما ذکره بعض [صاحب الجواهر]
• اشاره
• [مناقشه ما أفاده صاحب الجواهر]
• فالأحسن فی توجیه کلام من عبر بالجواز
• الثانی مما یسوغ الولایه الإکراه علیه بالتوعید علی ترکها من الجائر
• اشاره
• و ینبغی التنبیه علی أمور
• الأول [إباحه ما یلزم الولایه بالإکراه من المحرمات عدا إراقه الدم]
• اشاره
• [حکم دفع الضرر بالإضرار بالغیر]
• الثانی أن الإکراه یتحقق بالتوعد بالضرر
• اشاره
• [المناقشه فی إطلاق تسویغ ما عدا إراقه الدم بالإکراه]
• [الفرق بین الإکراه و دفع الضرر المخوف]
• الثالث [فی اعتبار عدم القدره علی التفصی]
• الرابع أن قبول الولایه مع الضرر المالی
• الخامس لا یباح بالإکراه قتل المؤمن
• اشاره
• و لو کان المؤمن مستحقا للقتل لحد
• و أما المستحق للقتل قصاصا
• و مما ذکرنا یظهر سکوت الروایتین عن حکم دماء أهل الخلاف
• بقی الکلام فی أن الدم یشمل الجرح و قطع الأعضاء أو یختص بالقتل
• خاتمه فیما ینبغی للوالی العمل به فی نفسه و فی رعیته
• [رساله النجاشی إلی الإمام الصادق علیه السلام]
• [جواب الإمام الصادق علیه السلام عن رساله النجاشی]
• اشاره
• [عله سرور الإمام علیه السلام بولایه النجاشی]
• [عله استیاء الإمام علیه السلام بولایه النجاشی]
• [ما رسمه الإمام علیه السلام للنجاشی للنجاه من تبعات الولایه]
• [ما ینبغی للوالی الحذر منه]
• و سأنبئک بهوان الدنیا و هوان شرفها علی من مضی من السلف
• [تجسم الدنیا لعلی علیه السلام و رفضه لها]
• [ما یکفر عن الوالی]
• [جمله من حقوق المؤمن علی المؤمن]
• [ما قاله النجاشی عند وصول کتاب الإمام إلیه]
• اشاره
• [تفسیر الهجاء]
• [هجاء المخالف و الفاسق المبدع]
• [النوع] الخامس مما یحرم التکسب به ما یجب علی الإنسان فعله
• اشاره
• [تحدید موضوع المسأله]
• و من هنا یعلم فساد الاستدلال علی هذا المطلب بمنافاه ذلک للإخلاص فی العمل
• و أما تأتی القربه فی العبادات المستأجره
• [استدلال بعض الأساطین علی الحرمه و توضیحه]
• اشاره
• [المناقشه فی الاستدلال]
• [الاستدلال علی الحرمه فی الواجب الکفائی و مناقشته]
• [عدم وجدان الدلیل علی الحرمه غیر الإجماع]
• [وهن الإجماع بنقل الخلاف عن الفقهاء]
• [مقتضی القاعده فی المقام]
• [اللازم التفصیل بین العینی التعیینی فلا یجوز و بین غیره فیجوز]
• ثم لا فرق فیما ذکرناه بین التعبدی من الواجب و التوصلی
• [حرمه أخذ الأجره علی المندوب التعبدی]
• [جواز أخذ الأجره علی الواجب التوصلی التخییری]
• [التفصیل فی الواجب التعبدی التخییری]
• [التفصیل فی الکفائی بین التوصلی و التعبدی]
• [حرمه أخذ الأجره فی الکفائی لو کان حقا لمخلوق علی المکلفین]
• [الإشکال علی أخذ الأجره علی الصناعات التی یتوقف علیها النظام]
• اشاره
• و قد تفصی عنه بوجوه
• أحدها
• الثانی الالتزام بجواز أخذ الأجره علی الواجبات إذا لم تکن تعبدیه
• الثالث ما عن المحقق الثانی من اختصاص جواز الأخذ بصوره قیام من به الکفایه
• الرابع ما فی مفتاح الکرامه من أن المنع مختص بالواجبات الکفائیه المقصوده لذاتها
• الخامس أن المنع عن أخذ الأجره علی الصناعات الواجبه لإقامه النظام یوجب اختلال النظام
• السادس أن الوجوب فی هذه الأمور مشروط بالعوض
• السابع أن وجوب الصناعات المذکوره لم یثبت من حیث ذاتها
• [مختار المؤلف]
• و أما الحرام
• و أما المکروه و المباح
• و أما المستحب
• اشاره
• و من هذا القبیل استیجار الشخص للنیابه عنه فی العبادات التی تقبل النیابه
• [الإشکال بکون الإخلاص منافیا للإجاره و الجواب عنه]
• [جواز الاستئجار للمیت]
• [عدم جواز إتیان ما وجب بالإجاره عن نفسه]
• [أخذ الأجره علی الأذان]
• اشاره
• [ما یدل علی عدم جواز الأجره علی الأذان]
• [الأجره علی الإمامه]
• [الأجره علی تحمل الشهاده]
• [الارتزاق من بیت المال لمن یحرم علیه أخذ الأجره]
• اشاره
• و کیف کان فمقتضی القاعده عدم جواز الارتزاق إلا مع الحاجه
• خاتمه تشتمل علی مسائل
• الأولی [بیع المصحف]
• الثانیه جوائز السلطان و عماله
• [الحاله الأولی أن تکون الشبهه غیر محصوره]
• اشاره
• ثم إنه صرح جماعه بکراهه الأخذ
• اشاره
• ثم إنهم ذکروا ارتفاع الکراهه بأمور-
• منها أخبار المجیز بحلیته
• و منها إخراج الخمس منه
• [الحاله الثانیه] و إن کانت الشبهه محصوره
• اشاره
• [ظاهر جماعه حلیه الجائزه فی هذه الحاله]
• [مناقشه القول بالحلیه]
• فلنذکر النصوص الوارده فی هذا المقام و نتکلم فی مقدار شمول کل واحد منها
• اشاره
• [قوله علیه السلام کل شی ء فیه حلال و حرام و المناقشه فیه]
• [صحیحه أبی ولاد و المناقشه فیها]
• [روایات أخر]
• [حمل النصوص علی الشبهه غیر المحصوره]
• [محامل أخر للنصوص علی فرض شمولها للشبهه المحصوره]
• [عدم ثبوت ما یدل علی إلغاء قاعده الاحتیاط]
• الثالثه ما یأخذه السلطان المستحل لأخذ الخراج و المقاسمه من الأراضی باسمهما- و من الأنعام باسم الزکاه
• اشاره
• منها صحیحه الحذاء
• اشاره
• [دفع ما قیل من أن الروایه مختصه بالشراء]
• [مناقشه الفاضل القطیفی و المحقق الأردبیلی و الجواب عنها]
• و منها روایه إسحاق بن عمار
• و منها روایه أبی بکر الحضرمی
• و منها الأخبار الوارده فی أحکام تقبل الخراج من السلطان
• اشاره
• و منها صحیحه الحلبی
• و منها الصحیح عن إسماعیل بن الفضل الهاشمی
• و نحوها الموثق المروی فی الکافی و التهذیب عن إسماعیل بن الفضل الهاشمی
• و روایه الفیض بن المختار
• منها الصحیح عن جمیل بن صالح
• و منها صحیحه عبد الرحمن بن الحجاج
• و ینبغی التنبیه علی أمور
• الأول أن ظاهر عبارات الأکثر بل الکل أن الحکم مختص بما یأخذه السلطان
• الثانی [هل للجائر سلطنه علی أخذ الخراج فلا یجوز منعه منه]
• مثل صحیحه زراره:
• و ما روی: من أن علی بن یقطین قال له الإمام [أبو الحسن موسی] ع إن کنت و لا بد فاعلا فاتق أموال الشیعه
• الثالث [هل یحل ما یعتقده الجائر خراجیا و إن کان عندنا من الأنفال أم یثبت حق الاختصاص]
• الرابع ظاهر الأخبار و منصرف کلمات الأصحاب الاختصاص بالسلطان المدعی للرئاسه العامه و عماله
• الخامس الظاهر أنه لا یعتبر فی حل الخراج المأخوذ أن یکون المأخوذ منه ممن یعتقد استحقاق الأخذ للآخذ
• السادس لیس للخراج قدر معین
• السابع ظاهر إطلاق الأصحاب- أنه لا یشترط فیمن یصل إلیه الخراج [الاستحقاق]
• الثامن [ما یعتبر فی کون الأرض خراجیه]
• اشاره
• [کیف یثبت کون الأرض مفتوحه عنوه]
• و المعروف بین الإمامیه بلا خلاف ظاهر أن أرض العراق فتحت عنوه
• [حکم غیر أرض العراق]
• اشاره
• و أما العمل بقول المؤرخین
• و أشکل منه إثبات ذلک باستمرار السیره علی أخذ الخراج من أرض
• اشاره
• و الظاهر أن أرض العراق مفتوحه بالإذن
• و أما غیرها مما فتحت فی زمان خلافه الثانی
• اشاره
• فظاهر بعض الأخبار کون ذلک أیضا بإذن مولانا أمیر المؤمنین ع و أمره
• اشاره
• [المناقشه فی سند الروایه و دفعها]
• [ما یؤید مضمون الروایه]
• اشاره
• نعم لو ماتت المحیاه حال الفتح
• ثم إنه تثبت الحیاه حال الفتح
• و ما لا ید لمدعی الملکیه علیها کان مرددا بین المسلمین
• [هل کانت أرض السواد کلها عامره حال الفتح]
• [حد سواد العراق]
• اشاره
• [ما ذکره العلامه فی تحدید سواد العراق]
• [النظر فیما قیل من أن البلاد المحدثه فی العراق لم تفتح عنوه]
• الجزء الثانی
• اشاره
• [تعریف البیع
• اشاره
• و الظاهر اختصاص المعوض بالعین
• و أما العوض فلا إشکال فی جواز کونه منفعه
• [جعل عمل الحر عوضا]
• [أقسام الحق و ما یقع منها عوضا]
• [تعاریف الفقهاء و المناقشه فیها]
• [أولی التعاریف للبیع
• اشاره
• نعم یبقی علیه أمور
• اشاره
• [حقیقه الصلح
• و أما الهبه المعوضه
• [استعمال البیع فی معان أخر]
• اشاره
• أحدها التملیک المذکور
• الثانی الأثر الحاصل من الإیجاب و القبول
• الثالث نفس العقد المرکب من الإیجاب و القبول
• [المناقشه فی هذه الاستعمالات
• [البیع و نحوه من العقود اسم للصحیح أو الأعم
• [اختیار الشهیدین کونه للصحیح
• و أما وجه تمسک العلماء بإطلاق أدله البیع و نحوها
• الکلام فی المعاطاه
• [حقیقه المعاطاه]
• [صور المعاطاه]
• ثم إن المعروف بین علمائنا فی حکمها أنها مفیده لإباحه التصرف
• اشاره
• [محل النزاع فی المعاطاه]
• [توجیه صاحب الجواهر بأن محل النزاع هی المعاطاه بقصد الإباحه]
• [المناقشه فی توجیه المحقق الثانی
• [المناقشه فی توجیه صاحب الجواهر]
• [دلاله کلام الفقهاء علی بعد التوجیهین
• بقی الکلام فی الخبر الذی یتمسک به فی باب المعاطاه
• و ینبغی التنبیه علی أمور
• الأول الظاهر أن المعاطاه قبل اللزوم علی القول بإفادتها الملک بیع
• الأمر الثانی أن المتیقن من مورد المعاطاه هو حصول التعاطی فعلا من الطرفین
• الأمر الثالث تمییز البائع عن المشتری فی المعاطاه الفعلیه
• الرابع أن أصل المعاطاه و هو إعطاء کل منهما الآخر ماله
• الخامس فی حکم جریان المعاطاه فی غیر البیع من العقود و عدمه
• الأمر السادس فی ملزمات المعاطاه علی کل من القول بالملک و القول بالإباحه
• السابع أن الشهید الثانی فی المسالک ذکر وجهین فی صیروره المعاطاه بیعا بعد التلف أو معاوضه مستقله
• الثامن لا إشکال فی تحقق المعاطاه المصطلحه التی هی معرکه الآراء بین الخاصه و العامه بما إذا تحقق إنشاء التملیک أو الإباحه بالفعل
• مقدمه فی خصوص ألفاظ عقد البیع
• اشاره
• [الإشاره إلی بعض ألفاظ عقد البیع
• منها لفظ بعت فی الإیجاب
• و منها لفظ شریت
• و منها لفظ ملکت بالتشدید
• فرع لو أوقعا العقد بالألفاظ المشترکه بین الإیجاب و القبول
• مسأله المحکی عن جماعه منهم السید عمید الدین و الفاضل المقداد و المحقق و الشهید الثانیان اعتبار العربیه
• مسأله المشهور کما عن غیر واحد اشتراط الماضویه
• مسأله الأشهر کما قیل لزوم تقدیم الإیجاب علی القبول
• و من جمله شروط العقد الموالاه بین إیجابه و قبوله
• و من جمله الشرائط التی ذکرها جماعه التنجیز فی العقد
• و من جمله شروط العقد التطابق بین الإیجاب و القبول
• فرع لو اختلف المتعاقدان اجتهادا أو تقلیدا فی شروط الصیغه
• مسأله لو قبض ما ابتاعه بالعقد الفاسد لم یملکه- و کان مضمونا علیه
• اشاره
• و أما الضمان بمعنی کون تلفه علیه- و هو أحد الأمور المتفرعه علی القبض بالعقد الفاسد
• اشاره
• [أما أصلها]
• و أما عکسها
• و یشکل اطراد القاعده أیضا فی البیع فاسدا
• الثانی من الأمور المتفرعه علی عدم تملک المقبوض بالبیع الفاسد- وجوب رده فورا إلی المالک
• الثالث أنه لو کان للعین المبتاعه منفعه- استوفاها المشتری قبل الرد
• الرابع- إذا تلف المبیع فإن کان مثلیا وجب مثله بلا خلاف
• الخامس ذکر فی القواعد أنه لو لم یوجد المثل إلا بأکثر من ثمن المثل
• السادس لو تعذر المثل فی المثلی
• السابع- لو کان التالف المبیع فاسدا قیمیا
• [الکلام فی بدل الحیلوله]
• الکلام فی شروط المتعاقدین
• [من جمله شرائط المتعاقدین البلوغ
• مسأله المشهور کما عن الدروس و الکفایه بطلان عقد الصبی
• اشاره
• [المناقشه فی دلاله هذه الروایات
• اشاره
• [المناقشه فی تحقق الإجماع
• اشاره
• [تفصیل المحدث الکاشانی بین الأشیاء الیسیره و الخطیره و المناقشه فیه
• مسأله و من جمله شرائط المتعاقدین قصدهما لمدلول العقد الذی یتلفظان به
• اشاره
• [کلام صاحب المقابس فی اعتبار تعیین المالکین
• [هل یعتبر تعیین الموجب للمشتری و القابل للبائع
• مسأله و من شرائط المتعاقدین الاختیار
• [المراد من الاختیار]
• [ما یدل علی اشتراط الاختیار]
• [المراد من قولهم: المکره قاصد إلی اللفظ غیر قاصد إلی مدلوله
• [حقیقه الإکراه لغه و عرفا]
• [المعیار فی صدق الإکراه
• [هل یعتبر عدم إمکان التفصی عن الضرر بما لا ضرر فیه
• [هل یعتبر العجز عن التخلص بغیر التوریه]
• [الفرق بین إمکان التفصی بالتوریه و إمکانه بغیرها]
• [عدم اعتبار العجز فی الإکراه الرافع لأثر المعاملات
• [المراد من الإکراه الرافع لأثر المعاملات
• [الفرق بین الإکراه فی الأحکام التکلیفیه و الأحکام الوضعیه]
• [لو أکره الشخص علی أحد الأمرین
• [لو أکره أحد الشخصین علی فعل واحد]
• [صور تعلق الإکراه
• فروع
• اشاره
• [أقسام الإکراه علی الطلاق و أحکامها]
• [الاستدلال علی الصحه]
• [ما استدل به علی البطلان و المناقشه فیه
• مسأله و من شروط المتعاقدین إذن السید لو کان العاقد عبدا
• اشاره
• [الدلیل علی هذا الشرط]
• [هل ینفذ إنشاء العبد إذا لحقته إجازه السید]
• فرع لو أمر العبد آمر أن یشتری نفسه من مولاه- فباعه مولاه صح و لزم
• مسأله و من شروط المتعاقدین أن یکونا مالکین أو مأذونین من المالک أو الشارع
• اشاره
• [اختلاف الفقهاء فی صحه عقد الفضولی و اتفاقهم علی بطلان إیقاعه
• [المراد بالفضولی
• [هل العقد المقرون برضا المالک من دون إذن منه فضولی
• فهنا مسائل ثلاث
• اشاره
• و المشهور الصحه
• اشاره
• [مقتضی العمومات الصحه]
• [الاستدلال للصحه بقضیه عروه البارقی و المناقشه فیه
• [الاستدلال للصحه بصحیحه محمد بن قیس
• اشاره
• [المناقشه فی الاستدلال بصحیحه محمد بن قیس
• [توجیه الاستدلال بصحیحه محمد بن قیس
• [الاستدلال لصحه بیع الفضولی بفحوی صحه نکاحه
• اشاره
• [المناقشه فی الاستدلال المذکور]
• [ما یؤید صحه بیع الفضولی
• [ما ورد فی المضاربه]
• [ما ورد فی اتجار غیر الولی فی مال الیتیم
• [روایه ابن أشیم
• [صحیحه الحلبی
• [موثقه عبد الله
• [أخبار نکاح العبد بدون إذن مولاه
• [مختار المؤلف الصحه]
• و احتج للبطلان بالأدله الأربعه.
• أما الکتاب
• و أما السنه
• اشاره
• [المناقشه فی الاستدلال بالروایات
• الثالث الإجماع علی البطلان
• الرابع ما دل من العقل و النقل علی عدم جواز التصرف فی مال الغیر إلا بإذنه
• اشاره
• [المناقشه فی دلیل العقل
• و قد یستدل للمنع بوجوه أخر ضعیفه
• و المشهور أیضا صحته
• [مختار المؤلف و دلیله
• اشاره
• [الأقوی الصحه و الدلیل علیه
• [الإشکال علی صحه هذا البیع من وجوه
• اشاره
• منها إطلاق ما تقدم من النبویین:
• و منها بناء المسأله علی ما سبق من اعتبار عدم سبق منع المالک
• و منها أن الفضولی إذا قصد إلی بیع مال الغیر لنفسه فلم یقصد حقیقه المعاوضه
• و منها أن الفضولی إذا قصد البیع لنفسه فإن تعلقت إجازه المالک بهذا الذی قصده البائع کان منافیا لصحه العقد
• بقی هنا أمران
• الأول أنه لا فرق علی القول بصحه بیع الفضولی بین کون مال الغیر عینا أو دینا أو فی ذمه الغیر
• الثانی الظاهر أنه لا فرق فیما ذکرنا من أقسام بیع الفضولی بین البیع العقدی و المعاطاه
• القول فی الإجازه و الرد
• اشاره
• أما حکمها
• [هل الإجازه کاشفه أم ناقله]
• [الأکثر علی الکشف و استدلالهم علیه
• اشاره
• [ما استدل به فخر الدین للأکثر]
• [المناقشات التی یذکر علی القول بالکشف
• [معانی الکشف
• اشاره
• أحدها و هو المشهور الکشف الحقیقی
• الثانی الکشف الحقیقی
• الثالث الکشف الحکمی
• [مقتضی القواعد و العمومات هو النقل ثم الکشف الحکمی
• [ظاهر صحیحه محمد بن قیس هو الکشف بالمعنی الأعم
• [ظاهر صحیحه أبی عبیده هو الکشف الحقیقی
• بقی الکلام فی بیان الثمره بین الکشف باحتمالاته و النقل
• اشاره
• أما الثمره علی الکشف الحقیقی
• و أما الثمره بین الکشف الحقیقی و الحکمی
• ثم إنهم ذکروا للثمره بین الکشف و النقل مواضع
• منها النماء
• و منها أن فسخ الأصیل لإنشائه قبل إجازه الآخر مبطل له علی القول بالنقل دون الکشف
• و منها جواز تصرف الأصیل فیما انتقل عنه
• [ثمرات ذکرها کاشف الغطاء و ما یرد علیها]
• و ینبغی التنبیه علی أمور
• الأول أن الخلاف فی کون الإجازه کاشفه أو ناقله لیس فی مفهومها اللغوی
• الثانی أنه یشترط فی الإجازه أن تکون باللفظ الدال علیها علی وجه الصراحه العرفیه
• الثالث من شروط الإجازه أن لا یسبقها الرد
• الرابع الإجازه أثر من آثار سلطنه المالک علی ماله
• الخامس إجازه البیع لیست إجازه لقبض الثمن و لا لإقباض المبیع
• السادس الإجازه لیست علی الفور
• السابع هل یعتبر فی صحه الإجازه مطابقتها للعقد الواقع عموما أو خصوصا أم لا
• و أما القول فی المجیز
• اشاره
• الأول یشترط فی المجیز أن یکون حین الإجازه جائز التصرف بالبلوغ و العقل و الرشد
• الثانی هل یشترط فی صحه عقد الفضولی وجود مجیز حین العقد
• الثالث لا یشترط فی المجیز کونه جائز التصرف حال العقد
• اشاره
• الأولی أن یکون المالک حال العقد هو المالک حال الإجازه
• الثانیه أن یتجدد الملک بعد العقد فیجیز المالک الجدید
• اشاره
• و المهم هنا التعرض لبیان ما لو باع لنفسه ثم اشتراه من المالک و أجاز
• اشاره
• [الأقوی الصحه]
• [ما أورده المحقق التستری علی الصحه]
• اشاره
• [الإیراد الأول و جوابه
• [الإیراد الثانی و جوابه
• [الإیراد الثالث و جوابه
• [الإیراد الرابع
• اشاره
• [الجواب عن الإیراد الرابع
• [الإیراد الخامس و جوابه
• [الإیراد السادس و جوابه
• [الإیراد السابع
• اشاره
• [الجواب عن الإیراد السابع
• [مورد الروایات ما لو باع لنفسه غیر مترقب للإجازه]
• [لو باع لنفسه ثم تملکه و لم یجز]
• المسأله الثالثه ما لو باع معتقدا لکونه غیر جائز التصرف فبان کونه جائز التصرف
• اشاره
• الأولی أن یبیع عن المالک فانکشف کونه ولیا علی البیع
• الثانیه أن یبیع لنفسه فانکشف کونه ولیا
• الثالثه أن یبیع عن المالک ثم ینکشف کونه مالکا
• الرابعه أن یبیع لنفسه باعتقاده أنه لغیره فانکشف أنه له
• و أما القول فی المجاز
• اشاره
• الأول یشترط فیه کونه جامعا لجمیع الشروط المعتبره فی تأثیره عدا رضا المالک
• الثانی هل یشترط فی المجاز کونه معلوما للمجیز بالتفصیل
• الثالث [حکم العقود المترتبه]
• اشاره
• [الإشکال فی شمول الحکم بجواز تتبع العقود لصوره علم المشتری بالغصب
• [عدم ورود الإشکال علی تقدیر الکشف
• [ما یتحقق به الرد]
• [هل یتحقق الرد بالتصرف غیر المخرج عن الملک
• بقی الکلام فی التصرفات غیر المنافیه لملک المشتری
• اشاره
• [ما یقع فی حال التفات المالک إلی وقوع العقد من الفضولی
• [ما یقع فی حال عدم التفات المالک
• [حاصل الکلام فیما یتحقق به الرد]
• مسأله لو لم یجز المالک
• اشاره
• و أما حکم المشتری مع الفضولی
• اشاره
• الأولی أنه یرجع علیه بالثمن إن کان جاهلا بکونه فضولیا
• اشاره
• [لو کان عالما بکونه فضولیا و کان الثمن باقیا]
• [حکم ما لو کان الثمن تالفا]
• المسأله الثانیه أن المشتری إذا اغترم للمالک غیر الثمن
• اشاره
• [لو کان عالما بالفضولیه]
• [لو کان جاهلا بالفضولیه]
• اشاره
• [توجیه بعض الروایات الساکته عن رجوع المشتری إلی البائع
• [ما یغترمه فی مقابل المنافع غیر المستوفاه]
• [ما یغترمه فی مقابل العین
• [ما یغترمه بإزاء الأجزاء التالفه]
• [ما یغترمه بإزاء الأوصاف التالفه]
• [حکم ما یغترمه المشتری فیما إذا کان البیع فاسدا من غیر جهه الفضولیه]
• [حکم المالک بالنسبه إلی الأیادی المتعاقبه]
• [حکم الأیادی المتعاقبه بعضها بالنسبه إلی بعض
• [لو کانت العین باقیه فی الأیادی المتعاقبه]
• مسأله لو باع الفضولی مال غیره مع مال نفسه
• مسأله لو باع من له نصف الدار نصف تلک الدار
• مسأله لو باع ما یقبل التملک و ما لا یقبله
• [القول فی أولیاء التصرف
• اشاره
• [عدم اعتبار العداله فی ولایه الأب و الجد]
• و هل یشترط فی تصرفه المصلحه- أو یکفی عدم المفسده أم لا
• [مشارکه الجد و إن علا للأب فی الحکم
• و لو فقد الأب و بقی الجد فهل أبوه أو جده یقوم مقامه فی المشارکه أو یخص هو بالولایه
• اشاره
• للفقیه الجامع للشرائط مناصب ثلاثه
• أحدها الإفتاء فیما یحتاج إلیها العامی فی علمه
• الثانی الحکومه
• الثالث ولایه التصرف فی الأموال و الأنفس
• اشاره
• الولایه تتصور علی وجهین
• الأول استقلال الولی بالتصرف
• الثانی عدم استقلال غیره بالتصرف
• [ثبوت الولایه بالمعنی الأول للنبی و الأئمه ع
• اشاره
• [الاستدلال بالکتاب
• [الاستدلال بالروایات
• [الاستدلال بالإجماع و العقل
• و أما بالمعنی الثانی أعنی اشتراط تصرف الغیر بإذنهم
• إنما المهم التعرض لحکم ولایه الفقیه
• اشاره
• أما الولایه علی الوجه الأول أعنی استقلاله فی التصرف
• بقی الکلام فی ولایته علی الوجه الثانی أعنی توقف تصرف الغیر علی إذنه
• [حدود ولایه المؤمنین
• مسأله یشترط فی من ینتقل إلیه العبد المسلم ثمنا أو مثمنا أن یکون مسلما
• اشاره
• [الاستدلال علی عدم الصحه]
• [تملیک منافع المسلم من الکافر]
• و أما الارتهان عند الکافر
• و أما إعارته من کافر
• [المقصود من الکافر]
• [بیع العبد المؤمن من المخالف
• ثم إنه قد استثنی من عدم جواز تملک الکافر للعبد المسلم مواضع
• [حکم تملک الکافر للمسلم قهرا]
• [عدم استقرار المسلم علی ملک الکافر و وجوب بیعه علیه
• مسأله المشهور عدم جواز نقل المصحف إلی الکافر
• القول فی شرائط العوضین
• یشترط فی کل منهما کونه متمولا
• اشاره
• و قد احترزوا بهذا الشرط عما لا ینتفع به منفعه مقصوده للعقلاء محلله فی الشرع
• ثم إنهم احترزوا باعتبار الملکیه فی العوضین عن بیع ما یشترک فیه الناس
• و احترزوا أیضا به عن الأرض المفتوحه عنوه
• [أقسام الأرضین و أحکامها]
• [مسأله من شروط العوضین کونه طلقا]
• اشاره
• مسأله لا یجوز بیع الوقف إجماعا محققا فی الجمله و محکیا
• أحدها عدم الخروج عنه أصلا
• الثانی الخروج عن عموم المنع فی المنقطع فی الجمله خاصه دون المؤبد
• الثالث الخروج عن عموم المنع و الحکم بالجواز فی المؤبد فی الجمله
• اشاره
• فالمناسب أولا نقل عبائر هؤلاء
• [کلام الشیخ المفید]
• [کلام السید المرتضی
• [کلام الشیخ الطوسی فی المبسوط]
• [کلام سلار قدس سره
• [کلام ابن زهره قدس سره
• [کلام ابن حمزه قدس سره
• [کلام الراوندی قدس سره
• [کلام المحقق قدس سره
• [کلام العلامه فی التحریر و الإرشاد و التذکره]
• [کلام الصیمری قدس سره
• [کلام الفاضل المقداد قدس سره
• [کلام الفاضل القطیفی قدس سره
• [کلام المحقق الثانی قدس سره
• [کلام الشهید الثانی قدس سره
• فیقع الکلام تاره فی الوقف المؤبد و أخری فی المنقطع
• أما الأول [أی الوقف المؤبد]
• اشاره
• إن الوقف علی قسمین
• أحدهما ما یکون ملکا للموقوف علیهم
• و الثانی ما لا یکون ملکا لأحد بل یکون فک ملک نظیر التحریر
• [محل الکلام فی القسم الأول
• [کلام کاشف الغطاء فی الأوقاف العامه مع الیأس عن الانتفاع بها فی الجهه المقصوده]
• اشاره
• [المناقشه فیما أفاده کاشف الغطاء]
• [ما ورد فی بیع ثوب الکعبه و هبته
• [الفرق بین ثوب الکعبه و حصیر المسجد و بین نفس المسجد]
• [الفرق بین ثوب الکعبه و حصیر المسجد]
• [الجذع المنکسر من جذوع المسجد]
• [حکم أرض المسجد مع خروجها عن الانتفاع بها رأسا]
• [إتلاف الموقوفات العامه]
• أن الکلام فی جواز بیع الوقف یقع فی صور
• الأولی أن یخرب الوقف بحیث لا یمکن الانتفاع به مع بقاء عینه
• الصوره الثانیه أن یخرب بحیث یسقط عن الانتفاع المعتد به
• الصوره الثالثه أن یخرب بحیث تقل منفعته لکن لا إلی حد یلحق بالمعدوم
• الصوره الرابعه أن یکون بیع الوقف أنفع و أعود للموقوف
• الصوره الخامسه أن یلحق الموقوف علیهم ضروره شدیده
• الصوره السادسه أن یشترط الواقف بیعه عند الحاجه أو إذا کان فیه مصلحه
• الصوره السابعه أن یؤدی بقاؤه إلی خرابه علما أو ظنا
• الصوره الثامنه أن یقع بین الموقوف علیهم اختلاف لا یؤمن معه تلف المال أو النفس
• الصوره التاسعه أن یؤدی الاختلاف بینهم إلی ضرر عظیم
• الصوره العاشره
• و الأقوی الجواز مع تأدیه البقاء إلی الخراب- علی وجه لا ینتفع به نفعا یعتد به عرفا
• [الدلیل علی المنع فی غیر ما ذکرنا]
• اشاره
• [التمسک بالاستصحاب علی المنع
• [الاستدلال بمکاتبه ابن مهزیار علی الجواز فی غیر ما ذکرنا]
• [الاستدلال بالمکاتبه علی الجواز فیما لو کان الخراب علی وجه نقص المنفعه]
• و أما تقریب الاستدلال بالمکاتبه علی جواز البیع فی الصوره الثامنه
• [الاستدلال بالمکاتبه علی الصوره التاسعه و رده.]
• و أما تقریب الاستدلال علی الصوره العاشره
• [استناد الفتاوی بجواز بیع الوقف إلی ما فهم من المکاتبه المذکوره]
• و الأظهر فی مدلولها هو إناطه الجواز
• [الإیراد علی المکاتبه بإعراض المشهور عنها]
• [الإیراد علی المکاتبه بعدم ظهورها فی الوقف المؤبد أو ظهورها فی عدم إقباض الموقوف علیهم
• [القدر المتیقن من المکاتبه]
• [المراد من التلف فی المکاتبه]
• [هل الثمن للبطن الموجود أو یشتری به ما یکون وقفا]
• و أما الوقف المنقطع
• اشاره
• [هل یجوز بیع الوقف المنقطع أم لا]
• [حکم البیع بناء علی صیرورته ملکا مستقرا للموقوف علیهم
• [حکم البیع بناء علی عوده إلی ملک الواقف
• [حکم البیع بناء علی صیرورته فی سبیل الله
• و أما الوقف المنقطع
• مسأله و من أسباب خروج الملک عن کونه طلقا صیروره المملوکه أم ولد لسیدها
• اشاره
• [موارد القسم الأول
• فمن موارد القسم الأول ما إذا کان علی مولاها دین و لم یکن له ما یؤدی هذا الدین
• و منها تعلق کفن مولاها بها
• و منها ما إذا جنت علی غیر مولاها فی حیاته
• و منها ما إذا جنت علی مولاها- بما یوجب صحه استرقاقها لو کان المجنی علیه غیر المولی
• و منها ما إذا جنی حر علیها بما فیه دیتها
• و منها ما إذا لحقت بدار الحرب ثم استرقت
• و منها ما إذا خرج مولاها عن الذمه
• و منها ما إذا کان مولاها ذمیا و قتل مسلما
• و أما القسم الثانی و هو ما إذا عرض لها حق لنفسها أولی بالمراعاه من حق الاستیلاد
• فمن موارده ما إذا أسلمت و هی أمه ذمی
• و منها ما إذا عجز مولاها عن نفقتها و لو فی کسبها
• و منها بیعها علی من تنعتق علیه
• و منها ما إذا مات قریبها و خلف ترکه و لم یکن له وارث سواها
• و أما القسم الثالث- و هو ما یکون الجواز لحق سابق علی الاستیلاد
• فمن مواردها ما إذا کان علوقها بعد الرهن
• و منها ما إذا کان علوقها بعد إفلاس المولی و الحجر علیه
• و منها ما إذا کان علوقها بعد جنایتها
• و منها ما إذا کان علوقها فی زمان خیار بائعها
• و منها ما إذا کان علوقها بعد اشتراط أداء مال الضمان منها
• و منها ما إذا کان علوقها بعد نذر جعلها صدقه
• و منها ما إذا کان علوقها من مکاتب مشروط ثم فسخت کتابته فللمولی أن یبیعها
• و [أما] القسم الرابع- فهو ما کان إبقاؤها فی ملک المولی غیر معرض لها للعتق
• مسأله و من أسباب خروج الملک عن کونه طلقا کونه مرهونا
• مسأله إذا جنی العبد عمدا بما یوجب قتله أو استرقاق کله أو بعضه
• مسأله إذا جنی العبد خطأ صح بیعه علی المشهور
• مسأله الثالث من شروط العوضین القدره علی التسلیم
• اشاره
• [معنی الغرر لغه]
• [استدلال الفریقین بالنبوی المذکور علی شرطیه القدره]
• [کلام الشهید فی تفسیر الغرر]
• [التمسک بالنبوی المذکور أخص من المدعی
• ثم إنه ربما یستدل علی هذا الشرط بوجوه أخر.
• [هل القدره شرط أو العجز مانع
• [العبره بالقدره فی زمان الاستحقاق
• [القدره علی التسلیم شرط بالتبع و المقصد الأصلی هو التسلم
• [الشرط هی القدره المعلومه للمتبایعین
• [هل العبره بقدره الموکل أو الوکیل
• مسأله لا یجوز بیع الآبق منفردا
• مسأله یجوز بیع الآبق مع الضمیمه فی الجمله
• مسأله المعروف أنه یشترط العلم بالثمن قدرا
• مسأله العلم بقدر المثمن کالثمن
• اشاره
• و فی خصوص الکیل و الوزن خصوص الأخبار المعتبره
• اشاره
• [الإیراد علی الصحیحه و الجواب عنه
• [هل الحکم منوط بالغرر الشخصی أم لا]
• [وجوب معرفه العدد فی المعدود و الدلیل علیه
• مسأله [فی التقدیر بغیر ما یتعارف التقدیر به
• اشاره
• [الکلام فی مقامین
• اشاره
• أما الأول [التقدیر بغیر ما تعارف تقدیره به من حیث جعله طریقا إلی ما تعارف فیه
• [الثانی التقدیر بغیر ما تعارف تقدیره به مستقلا]
• مسأله لو أخبر البائع بمقدار المبیع جاز الاعتماد علیه علی المشهور
• اشاره
• [عدم الإشکال فی کون هذا الخیار خیار التخلف
• مسأله قال فی الشرائع یجوز بیع الثوب و الأرض مع المشاهده
• مسأله بیع بعض من جمله متساویه الأجزاء
• اشاره
• فرع علی المشهور من المنع لو اتفقا علی أنهما أرادا غیر شائع لم یصح البیع
• اشاره
• [الفرق بین الوجه الثانی و الثالث
• مسأله لو باع صاعا من صبره فهل ینزل علی الوجه الأول من الوجوه
• أحدها کون التخییر فی تعیینه بید البائع
• و منها أنه لو تلف بعض الجمله و بقی مصداق الطبیعه انحصر حق المشتری فیه
• و منها أنه لو فرضنا أن البائع بعد ما باع صاعا من الجمله باع من شخص آخر صاعا کلیا آخر
• مسأله إذا شاهد عینا فی زمان سابق علی العقد علیها
• الأول لو اختلفا فی التغیر فادعاه المشتری
• الثانی لو اتفقا علی التغیر بعد المشاهده و وقوع العقد علی الوصف المشاهد
• مسأله لا بد من اختبار الطعم و اللون و الرائحه فیما تختلف قیمته باختلاف ذلک
• مسأله یجوز ابتیاع ما یفسده الاختبار من دون الاختبار
• مسأله المشهور من غیر خلاف یذکر جواز بیع المسک فی فأره
• مسأله لا فرق فی عدم جواز بیع المجهول بین ضم معلوم إلیه و عدمه
• مسأله یجوز أن یندر لظرف ما یوزن مع ظرفه مقدار یحتمل الزیاده و النقیصه
• مسأله یجوز بیع المظروف مع ظرفه الموزون معه و إن لم یعلم إلا بوزن المجموع
• [تنبیهات البیع
• مسأله [المعروف استحباب التفقه فی مسائل التجارات
• مسأله لا خلاف فی مرجوحیه تلقی الرکبان بالشروط الآتیه و اختلفوا فی حرمته و کراهته.
• مسأله یحرم النجش علی المشهور
• مسأله إذا دفع إنسان إلی غیره مالا لیصرفه فی قبیل یکون المدفوع إلیه منهم
• مسأله احتکار الطعام
• اشاره
• ثم إن کشف الإبهام عن أطراف المسأله إنما یتم ببیان أمور
• خاتمه و من أهم آداب التجاره الإجمال فی الطلب و الاقتصاد فیه.
• الجزء الثالث
• الخیارات
• اشاره
• مقدمتان
• الأولی [فی معنی الخیار لغه و اصطلاحا]
• الثانیه [الأصل فی البیع اللزوم]
• الأول الراجح
• الثانی القاعده المستفاده من العمومات
• الثالث الاستصحاب
• الرابع المعنی اللغوی
• اشاره
• فمنها قوله تعالی أَوْفُوا بِالْعُقُودِ
• [الاستدلال بآیه أحل الله البیع]
• [الاستدلال بآیه تجاره عن تراض]
• و منها قوله تعالی وَ لا تَأْکُلُوا أَمْوالَکُمْ بَیْنَکُمْ بِالْباطِلِ
• و منها قوله: الناس مسلطون علی أموالهم
• و منها قوله: المؤمنون عند شروطهم
• و منها الأخبار المستفیضه فی أن البیعین بالخیار ما لم یفترقا
• [مقتضی الاستصحاب أیضا اللزوم]
• القول فی أقسام الخیار
• اشاره
• الأول فی خیار المجلس
• اشاره
• [أقسام الوکیل]
• [أن یکون وکیلا فی مجرد إجراء العقد]
• [أن یکون وکیلا مستقلا فی التصرف المالی]
• [أن لا یکون مستقلا فی التصرف]
• [هل للموکل تفویض حق الخیار إلی الوکیل]
• [عدم ثبوت الخیار للفضولی]
• مسأله لو کان العاقد واحدا
• مسأله قد یستثنی بعض أشخاص المبیع عن عموم ثبوت هذا الخیار
• مسأله لا یثبت خیار المجلس فی شی ء من العقود سوی البیع عند علمائنا
• مسأله مبدأ هذا الخیار من حین العقد
• القول فی مسقطات الخیار
• اشاره
• ثم إن هذا الشرط یتصور علی وجوه-
• أحدها أن یشترط عدم الخیار
• الثانی أن یشترط عدم الفسخ
• الثالث أن یشترط إسقاط الخیار
• بقی الکلام فی أن المشهور أن تأثیر الشرط إنما هو مع ذکره فی متن العقد
• اشاره
• فرع
• مسأله و من المسقطات إسقاط هذا الخیار بعد العقد
• اشاره
• مسأله لو قال أحدهما لصاحبه اختر
• مسأله من جمله مسقطات الخیار افتراق المتبایعین
• اشاره
• مسأله المعروف أنه لا اعتبار بالافتراق عن إکراه إذا منع من التخایر أیضا
• مسأله لو أکره أحدهما علی التفرق و منع عن التخایر و بقی الآخر فی المجلس
• مسأله لو زال الإکراه
• الثانی خیار الحیوان
• أحدها اشتراط سقوطه فی العقد
• و الثانی إسقاطه بعد العقد
• و الثالث التصرف
• [المراد من فذلک رضی منه فی صحیحه ابن رئاب]
• اشاره
• فقوله ع فذلک رضاء منه و لا شرط له یحتمل وجوها
• أحدها أن یکون الجمله جوابا للشرط
• الثانی أن یکون توطئه للجواب
• الثالث أن یکون الجمله إخبارا عن الواقع
• الرابع أن یکون إخبارا عن الواقع
• [المناقشه فی الاحتمالین الأولین]
• [المناقشه فی الاحتمال الرابع]
• فتعین إراده المعنی الثالث
• اشاره
• [الاستشهاد بکلمات الفقهاء علیه]
• الثالث خیار الشرط
• اشاره
• مسأله لا فرق بین کون زمان الخیار متصلا بالعقد أو منفصلا عنه
• مسأله لا فرق فی بطلان العقد- بین ذکر المده المجهوله
• مسأله مبدأ هذا الخیار من حین العقد
• مسأله یصح جعل الخیار لأجنبی
• مسأله یجوز لهما اشتراط الاستیمار
• مسأله من أفراد خیار الشرط ما یضاف البیع و یقال له بیع الخیار
• مسأله لا إشکال و لا خلاف- فی عدم اختصاص خیار الشرط بالبیع- و جریانه فی کل معاوضه لازمه
• اشاره
• و الأصل فی ما ذکر عموم المؤمنون عند شروطهم
• فالمهم هنا بیان ما خرج عن هذا العموم
• اشاره
• أما الإیقاعات
• و أما العقود
• اشاره
• فالأول النکاح
• و من الثانی الوقف
• و من الثالث أقسام البیع ما عدا الصرف و مطلق الإجاره و المزارعه و المساقاه
• [هل یدخل خیار الشرط فی القسمه]
• الرابع خیار الغبن
• اشاره
• و الإنصاف عدم دلالتها علی المدعی
• مسأله یشترط فی هذا الخیار أمران
• الأول عدم علم المغبون بالقیمه
• الأمر الثانی کون التفاوت فاحشا
• بقی هنا شی ء و هو أن ظاهر الأصحاب و غیرهم أن المناط فی الضرر الموجب للخیار کون المعامله ضرریه
• [تصویر الغبن من الطرفین و الإشکال فیه]
• اشاره
• و قد تعرض غیر واحد ممن قارب عصرنا لتصویر ذلک فی بعض الفروض
• منها ما ذکره المحقق القمی
• اشاره
• [المناقشه فی ما ذکره المحقق القمی]
• و منها ما ذکره بعض المعاصرین من فرض المسأله
• و منها أن یراد بالغبن فی المقسم معناه الأعم الشامل لصوره خروج العین المشاهده سابقا
• و منها ما ذکره بعض من أنه یحصل بفرض المتبایعین وقت العقد فی مکانین
• و منها ما ذکره فی مفتاح الکرامه من فرضه فیما إذا ادعی کل من المتبایعین الغبن
• مسأله ظهور الغبن شرط شرعی لحدوث الخیار أو کاشف عقلی عن ثبوته حین العقد
• مسأله یسقط هذا الخیار بأمور
• أحدها إسقاطه بعد العقد
• الثانی من المسقطات اشتراط سقوط الخیار فی متن العقد
• الثالث تصرف المغبون بأحد التصرفات المسقطه للخیارات المتقدمه بعد علمه بالغبن.
• الرابع من المسقطات تصرف المشتری المغبون قبل العلم بالغبن
• ثم إن مقتضی دلیل المشهور عدم الفرق فی المغبون المتصرف بین البائع و المشتری
• [الناقل الجائز لا یمنع الرد بالخیار إذا فسخه]
• و فی لحوق الإجاره بالبیع قولان
• و فی لحوق الامتزاج مطلقا أو فی الجمله بالخروج عن الملک وجوه
• و أما تصرف الغابن
• اشاره
• [جریان الحکم فی خروج المبیع عن ملک الغابن بالعقد الجائز]
• [لو اتفق عود الملک إلی الغابن]
• [تصرف الغابن تصرفا مغیرا للعین]
• اشاره
• فإن کان بالنقیصه
• و إن کان التغییر بالزیاده
• و لو کان التغیر بالامتزاج
• بقی الکلام فی حکم تلف العوضین مع الغبن
• اشاره
• [الاستدلال للفور بآیه أوفوا بالعقود]
• [الاستدلال للتراخی بالاستصحاب]
• [المناقشه فی الوجوه المذکوره]
• [ما ذکره بعض المعاصرین فی المسأله]
• اشاره
• [المناقشه فی ما ذکره بعض المعاصرین]
• [الأقوی الفور و الدلیل علیه]
• [رأی المصنف فی المسأله]
• [معذوریه الجاهل بالخیار فی ترک المبادره]
• و الأقوی أن الناسی فی حکم الجاهل
• الخامس خیار التأخیر
• اشاره
• الأخبار المستفیضه
• اشاره
• و ظاهر هذه الأخبار بطلان البیع
• أحدها عدم قبض المبیع
• الشرط الثانی عدم قبض مجموع الثمن
• الشرط الثالث عدم اشتراط تأخیر تسلیم أحد العوضین
• الشرط الرابع أن یکون المبیع عینا أو شبهه
• منها عدم الخیار لأحدهما أو لهما
• و منها تعدد المتعاقدین
• و منها أن لا یکون المبیع حیوانا أو خصوص الجاریه
• السادس خیار الرؤیه
• السابع خیار العیب
• مسأله یسقط الرد خاصه بأمور
• أحدها التصریح بالتزام العقد و إسقاط الرد و اختیار الأرش
• الثانی التصرف فی المعیب
• الثالث تلف العین أو صیرورته کالتالف
• الرابع من المسقطات حدوث عیب عند المشتری
• اشاره
• تنبیه [هل تبعض الصفقه مانع من الرد]
• اشاره
• [التعدد فی العوض]
• و أما الثانی و هو تعدد المشتری
• و أما الثالث و هو تعدد البائع
• مسأله یسقط الأرش دون الرد فی موضعین
• أحدهما إذا اشتری ربویا بجنسه فظهر عیب فی أحدهما فلا أرش حذرا من الربا
• الثانی ما لو لم یوجب العیب نقصا فی القیمه
• مسأله یسقط الرد و الأرش معا بأمور.
• أحدها العلم بالعیب قبل العقد
• الثانی تبری البائع عن العیوب
• اشاره
• ثم إن البراءه فی هذا المقام یحتمل إضافتها إلی أمور
• الأول عهده العیوب
• الثانی ضمان العیب
• الثالث حکم العیب
• ثم إن تبرأ البائع عن المعیوب مطلقا أو عن عیب خاص إنما یسقط تأثیره من حیث الخیار
• ثم إن هنا أمورا یظهر من بعض الأصحاب سقوط الرد و الأرش بها
• منها زوال العیب قبل العلم به
• و منها التصرف بعد العلم بالعیب
• و منها التصرف فی المعیب الذی لم ینقص قیمته بالعیب
• و منها حدوث العیب فی المعیب المذکور
• و منها ثبوت أحد مانعی الرد فی المعیب
• و منها تأخیر الأخذ بمقتضی الخیار
• اشاره
• أما الأول [الاختلاف فی موجب الخیار]
• اشاره
• الأولی لو اختلفا فی تعیب المبیع و عدمه مع تعذر ملاحظته لتلف أو نحوه
• الثانیه لو اختلفا فی کون الشی ء عیبا و تعذر تبین الحال لفقد أهل الخبره
• الثالثه لو اختلفا فی حدوث العیب فی ضمان البائع أو تأخره عن ذلک
• اشاره
• فرع لو باع الوکیل فوجد به المشتری عیبا یوجب الرد
• الرابعه لو رد سلعه بالعیب فأنکر البائع أنها سلعته
• و أما الثانی و هو الاختلاف فی المسقط
• اشاره
• الأولی لو اختلفا فی علم المشتری بالعیب و عدمه
• الثانیه لو اختلفا فی زواله قبل علم المشتری أو بعده
• الثالثه لو کان عیب مشاهد غیر المتفق علیه
• الرابعه لو اختلف فی البراءه قدم منکرها
• الخامسه لو ادعی البائع رضاء المشتری به بعد العلم أو إسقاط الخیار أو تصرفه فیه أو حدوث عیب عنده حلف المشتری
• و أما الثالث [الاختلاف فی الفسخ]
• اشاره
• الأولی لو اختلفا فی الفسخ فإن کان الخیار باقیا فله إنشاؤه
• الثانیه لو اختلفا فی تأخر الفسخ عن أول الوقت
• الثالثه لو ادعی المشتری الجهل بالخیار أو بفوریته
• اشاره
• نهایه الحکمه از ابتدا تا المرحله السابعه
• نهایه الحکمه
• کلام بمنزله المدخل لهذه الصناعه
• المرحله الأولی فی أحکام الوجود الکلیه وفیها خمسه ف
• اشاره
• الفصل الأول فی أن الوجود مشترک معنوی
• الفصل الثانی فی أصاله الوجود واعتباریه الماهیه
• الفصل الثالث فی أن الوجود حقیقه مشککه
• الفصل الرابع فی شطر من أحکام العدم
• الفصل الخامس فی أنه لا تکرر فی الوجود
• المرحله الثانیه فی الوجود المستقل والرابط وفیها ثل
• اشاره
• الفصل الأول فی انقسام الوجود إلی المستقل والرابط
• الفصل الثانی فی کیفیه اختلاف الوجود الرابط والمستق
• الفصل الثالث فی انقسام الوجود فی نفسه إلی ما لنفسه
• المرحله الثالثه فی انقسام الوجود إلی ذهنی وخارجی
• المرحله الرابعه فی مواد القضایا الوجوب والامتناع و
• اشاره
• الفصل الأول فی أن کل مفهوم إما واجب وإما ممکن وإما ممتنع
• الفصل الثانی فی انقسام کل من المواد الثلاث
• الفصل الثالث فی أن واجب الوجود بالذات ماهیته إنیته
• الفصل الرابع فی أن واجب الوجود بالذات واجب الوجود
• الفصل الخامس الشی ء ما لم یجب لم یوجد وفیه بطلان ا
• الفصل السادس فی حاجه الممکن إلی العله
• الفصل السابع الممکن محتاج إلی العله بقاء کما أنه م
• الفصل الثامن فی بعض أحکام الممتنع بالذات
• المرحله الخامسه فی الماهیه وأحکامها وفیها سبعه فصو
• اشاره
• الفصل الأول فی أن الماهیه فی حد ذاتها لا موجوده ولا لا موجوده
• الفصل الثانی فی اعتبارات الماهیه
• الفصل الثالث فی الکلی والجزئی
• الفصل الرابع فی الذاتی والعرضی
• الفصل الخامس فی الجنس والفصل والنوع وبعض ما یلحق ب
• الفصل السادس فی بعض ما یرجع إلی الفصل
• الفصل السابع فی بعض أحکام النوع
• المرحله السادسه فی المقولات العشر
• اشاره
• الفصل الأول فی المقولات وعددها
• الفصل الثانی فی تعریف الجوهر وأنه جنس لما تحته من
• الفصل الثالث فی أقسام الجوهر الأولیه
• الفصل الرابع فی ماهیه الجسم
• الفصل الخامس فی ماهیه الماده وإثبات وجودها
• الفصل السادس فی أن الماده لا تفارق الجسمیه والجسمی
• الفصل السابع فی إثبات الصور النوعیه
• الفصل الثامن فی الکم وهو من المقولات العرضیه
• الفصل التاسع فی انقسامات الکم
• الفصل العاشر فی أحکام مختلفه للکم
• الفصل الحادی عشر فی الکیف وانقسامه الأولی
• الفصل الثانی عشر فی الکیفیات المحسوسه
• الفصل الثالث عشر فی الکیفیات المختصه بالکمیات
• الفصل الرابع عشر فی الکیفیات الاستعدادیه وتسمی أیض
• الفصل الخامس عشر فی الکیفیات النفسانیه
• الفصل السادس عشر فی الإضافه وفیه أبحاث
• الفصل السابع عشر فی الأین وفیه أبحاث
• الفصل الثامن عشر فی المتی
• الفصل التاسع عشر فی الوضع
• الفصل العشرون فی الجده
• الفصل الحادی والعشرون فی مقولتی أن یفعل وأن ینفعل
• المرحله السابعه فی الواحد والکثیر وفیها تسعه فصول
• اشاره
• الفصل الأول فی أن مفهوم الوحده والکثره بدیهی غنی عن التعریف
• الفصل الثانی فی أقسام الواحد
• الفصل الثالث فی أن من لوازم الوحده الهوهویه ومن لو
• الفصل الرابع فی انقسام الحمل إلی هو هو وذی هو
• الفصل الخامس فی الغیریه وأقسامها
• الفصل السادس فی تقابل التناقض
• الفصل السابع فی تقابل العدم والملکه
• الفصل الثامن فی تقابل التضایف
• الفصل التاسع فی تقابل التضاد