کتابخانه عمومی بالقرآن

شجره خانوادگي حضرت رقيّه عليهاالسلام

از مقامات معروف و مشهور در دمشق ، مرقد حضرت رقيّه دختر خردسال حضرت ابي عبدالله الحسين است ، كه در ششم صفرسال 61 هجري ، در خرابه شام ، از شدّت سوز و گداز در فراق پدر، جان به جان آفرين سپرد.

فرزندان امام حسين عليه السلام

با ملاحظه كتب و اقوال گوناگون ، مجموع فرزنداني كه به آن امام مظلوم نسبت داده شده هشت دختر است ، كه فاطمه كبري و فاطمه صغري و زبيده و زينب و سكينه و آن دختر كه در خرابه وفات كرد (كه بعضي نامش را زبيده و بعضي رقيّه گفته اند) و ام كلثوم و صفيه باشند. و سيزده پسر: اول علي اكبر، دوم علي اوسط، سوم علي اصغر، چهارم محمّد، پنجم جعفر، ششم قاسم ، هفتم عبدالله ، هشتم محسن ، نهم ابراهيم ، دهم حمزه ، يازدهم عمر، دوازدهم زيد، و سيزدهم عمران بن الحسين عليه السلام. زياده بر اين نيز نسبت داده اند كه قولي بسيارضعيف است. مرحوم آيه الله حاج ميرزا حبيب الله كاشاني (ره ) پس از ذكر مطالب فوق مي گويد: اعتقاد مؤ لّف آن است كه بر تقدير صحت ماءخذ، اين تعدّد در اسم بوده نه در مسمّي ، زيرا كه آن حضرت به قلّت اولاد معروف بوده است ، پس تواند بود كه دو اسم يا زيادتر از اسامي مذكور، براي يك تن باشد و نيز محتمل است كه بعضي از اينها نبيره هاي آن بزرگوار باشند. چنانكه محتمل است كه بعضي از آنها منسوبان او از بني هاشم باشند. چه ، آن مظلوم ، پدر يتيمان و متكفّل امر ايشان بود (1) آن دختري كه در خرابه شام از دنيا رحلت فرموده و شايد اسم شريفش رقيّه عليه السلام بوده و از صباياي خود حضرت سيدالشهدا عليه السلام بوده چون مزاري كه در خرابه شام است منسوب است به اين مخدّره و معروف است به مزارست رقيّه .(2)

تحقيقي كوتاه درباره حضرت رقيّه عليه السلام

كلمة رقيّه ، در اصل از ارتقاءبه معني«صعود به طرف بالا و ترقّي»است. اين نام قبل از اسلام نيز وجود داشته ، مثلا نام يكي از دختران هاشم (جدّ دوم پيامبر اكرم صلي الله عليه و آله ) رقيّه بوده است ، كه عمة پدر رسول خدا رقيّه مي شود. (3) نخستين كسي كه در اسلام ، اين نام را داشت ، يكي از دختران رسول خدا صلي الله عليه و آله از حضرت خديجه است . پس از آن ، يكي از دختران اميرالمؤ منين علي عليه السلام نيز رقيه نام داشت ، كه به همسري حضرت مسلم بن عقيل درآمد. در ميان دختران امامان ديگر نيز چندنفر اين نام را داشتند، از جمله يكي از دختران امام حسن مجتبي(ع) (4) و دو نفر از دختران امام موسي كاظم كه به رقيّه و رقيّة صغري خوانده مي شدند. اكثر محدّثان دو دختر به نامهاي سكينه و فاطمه براي امام حسين ذكر كرده اند؛ اما علّامه ابن شهر آشوب ، و محمّدبن جرير طبري شيعي ، سه دختر به نامهاي سكينه ، فاطمه و زينب را براي آن حضرت برشمرده اند. در ميان محدّثان قديم ، تنها علي بن عيسي اربلي - صاحب كتاب كشف الغمّه (كه اين كتاب را در سال 687 ه-.ق تاءليف كرده است ) - به نقل از كمال الدين گفته است كه امام حسين شش پسر و چهار دختر داشت ؛ ولي او نيز هنگام شمارش دخترها، سه نفر به نامهاي زينب ، سكينه و فاطمه را نام مي برد و از چهارمي ذكري به ميان نمي آورد. احتمال دارد كه چهارمين دختر، همين رقيّه بوده باشد. علامه حائري در كتاب معالي السبطين مي نويسد: بعضي مانند محمّدبن طلحة شافعي وديگران از علماي اهل تسنّن و شيعه مي نويسند: « امام حسين داراي ده فرزند، شش پسر و چهار دختر بوده است ». سپس مي نويسد: دختران او عبارتند از: سكينه ، فاطمه صغري ، فاطمه كبري ، و رقيّه عليهن السلام. آنگاه در ادامه مي افزايد: رقيّه عليه السلام پنج سال يا هفت سال داشت و در شام وفات كرد. مادرش «شاه زنان»دختر يزدجرد بود(يعني حضرت رقيّه خواهر تني امام سجّاد بود). (5)

پاسخ به يك سؤ ال

مي پرسند: آيا نبودن نام حضرت رقيّه در ميان فرزندان امام حسين عليه السلام در كتابها و متون قديم - مانند: ارشاد مفيد، اعلام الوري ، كشف الغمّه و دلائل الامامه طبري - بر نبودن چنين دختري براي امام حسين عليه السلام دلالت ندارد؟ پاسخ : با توجّه به مطالب زير، پاسخ اين سؤ ال روشن مي شود: در آن عصر، به دليل اندك بودن امكانات نگارش از يك سو، تعدّد فرزندان امامان از سوي ديگر، و سانسور و اختناق حكومت بني اُميّه كه سيره نويسان را در كنترل خود داشتند از سوي سوم ، و بالا خره عدم اهتمام به ضبط و ثبت همه امور و جزئيات تاريخ زندگي امامان موجب شده كه بسياري از ماجراهاي زندگي آنان در پشت پردة خفا باقي بماند؛ بنابراين ذكرنكردن انها دليل بر نبود آنها نخواهد شد.

گاهي بر اثر همنام بودن ، وجود نام رقيّه در يك خاندان موجب اشتباه در تاريخ شده و همين مطلب ، امر را بر تاريخ نويسان اندك آن عصر، با امكانات محدودي كه داشتند، مشكل مي نموده است.